Special: Google News

«Προτείνουσιν, ἔφης, τῶν Εἰκονομάχων οἱ θρασύτεροι καί κακόσχολοι, καί σοφόν ἡγοῦνται τό περίεργον, ποία τῶν εἰκόνων τοῦ Χριστοῦ ἀληθής, πότερον ἡ παρά Ρωμαίοις, ἤ ἥνπερ Ἰνδοί γράφουσιν, ἤ ἡ παρ’ Ἕλλησιν, ἥ ἡ παρ’ Αἰγυπτίοις… Ἕλληνες μέν αὐτοῖς ὅμοιον ἐπί τῆς γῆς φανῆναι τόν Χριστόν νομίζουσί · Ρωμαῖοι δέ μᾶλλον ἑαυτοῖς ἐοικότα · Ἰνδοί δέ πάλιν μορφή τή αὐτῶν καί Αἰθίοπες δῆλον ὡς ἑαυτοῖς… Ἀλλ’ ἐπί τοῖς εἰρημένοις ἐκεῖνο ρητέον, οὐκ ἐκείνοις (ἀνάξιοι γάρ), ἀλλά γέ τοῖς πιστοῖς καί φιλοχρίστοις ότιπερ οὐ, οὗ πάντως λυμαίνεται τῶν εἰκονισμάτων τό ἀνόμοιον τήν τῆς εἰκόνος φύσιν καί τήν ἀλήθειαν… ». Μέγας Φώτιος, Τά Ἀμφιλόχια, Ἐρώτηση ΣΕ΄,
«Περί διαμορφώσεως καί χαρακτῆρος τῶν Ἁγίων εἰκόνων» (PG 101,948 B και 952 D)

Με αυτό το απόσπασμα συνοδεύει σημερινή του ανάρτηση ο κ. Σταύρος Γιαγκάζογλου, αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και ένας εκ των συγγραφέων του σχολικού βιβλίου της Γ’ Δημοτικού, όπου, αν ξεφυλίσουμε, θα δούμε εικόνες της Παναγίας από διαφορετικούς πολιτισμούς.

Τι θέλει, όμως, να μας πει ο Ιερός Φώτιος, πατριάρχης και σημαντική προσωπικότητα του 9ου αιώνα που έπαιξε ρόλο στην αναγέννηση των γραμμάτων; Οι Ελληνες αναρωτιούνται ποια εικόνα του Χριστού είναι πιο αληθινή και πιο κοντά στην πραγματικότητα, πιστεύοντας ότι ο Χριστός εμφανίστηκε στη Γη όμοιος με αυτούς. Οι Ρωμαίοι το ίδιο. Οι Ινδοί το ίδιο. Το ίδιο επίσης νομίζουν και οι Αιθίοπες, αλλά και οι Αιγύπτιοι.

“Πολύ νωρίς το Βυζάντιο ήξερε ότι η πίστη έπρεπε να σαρκωθεί στις διαφορετικές γλώσσες και πολιτισμούς. Συνεπώς, είναι μακρά παράδοση της Ορθοδοξίας να χρησιμοποιεί τα ήθη, τα έθιμα και στοιχεία από τον πολιτισμό λαών, ώστε να εκφράσει τη νέα πίστη σε ένα λαό. Το ίδιο έγινε και στην εικονογραφία. Παρόμοιες εικόνες υπάρχουν και σε άλλα βιβλία, δείχνοντας ότι ο Χριστός δεν ανήκει σε μία ράτσα, φυλή, αλλά σε όλο τον κόσμο», λέει ο Σταύρος Γιαγκάζογλου στην Καθημερινή.

Αν θελήσουμε να έχουμε προσωπική άποψη, μπορούμε να δώσουμε λίγη παραπάνω προσοχή στο βιβλίο και δη στο συγκεκριμένο κεφάλαιο. Στο συγκεκριμένο μάθημα, έχουμε αναφορά στη γέννηση του Χριστού και την ενανθρώπισή του, ενώ το κεφάλαιο πλαισιώνεται από εικόνες και παραστάσεις για το πώς απεικόνισαν διάφοροι λαοί που είναι χριστιανοί ή έγιναν μέσα στην Ιστορία τα μυστήρια αυτά.

Στο πλαίσιο του μαθήματος γίνεται αναφορά και σε άλλες θρησκείες όπως ο Ιουδαϊσμός και ο Μουσουλμανισμός.

Για την ιστορία…

Το θέμα της Παναγίας και της προέλευσής της δεν προέκυψε άξαφνα. Όλα ξεκίνησαν στο debate της Τετάρτης και το παραλήρημα του αρχηγού της Ελληνικής Λύσης, Κυριάκου Βελόπουλου, ο οποίος εμφανίστηκε με δύο εικόνες από το σχολικό βιβλίο των Θρησκευτικών για να στηρίξει τα ελληνορθόδοξα ιδεώδη του.

Συγκεκριμένα,  αναρωτήθηκε «Είναι σε βιβλία τρίτης Δημοτικού. Δεν είναι πρόστυχο; Δεν είναι χριστιανοφοβία; Γιατί δεν το καταγγέλλει κανείς; Σε παιδάκια δημοτικού αυτά. Γκέισα, πόρνη – συγγνώμη για τη φράση – Παναγιά» δήλωσε μάλιστα για τις εικόνες που κρατούσε.

Από την άλλη, το ίδιο το αρμόδιο Υπουργείο αναφέρει «το μάθημα των Θρησκευτικών γίνεται ένα ταξίδι στον κόσμο της θρησκείας με οδηγό τις εικόνες, τις περιγραφές, τα πρόσωπα και τις ιστορίες που υπάρχουν μέσα στις σελίδες του Φακέλου Υλικού. Στην πορεία των μαθημάτων οι μαθητές θα ανακαλύψουν την ορθόδοξη χριστιανική παράδοση αλλά και κάποια στοιχεία από την παράδοση άλλων θρησκειών μέσα από δημιουργικές δραστηριότητες και θα κατανοήσουν πόσο σημαντικό είναι να ζούμε όλοι μαζί στον όμορφο κόσμο που μας χάρισε ο Θεός».

Σε μια εποχή που το ζητούμενο γίνεται η πολυπολιτισμικότητα και η συμπερίληψη ως αξίες που θα προάγουν ένα νέο, διευρυμένο και ειρηνικό μοντέλο ζωής, κοιτώντας πίσω βλέπουμε τις χριστιανικές απεικονίσεις ανά τον πλανήτη να μας το έχουν διδάξει πολύ νωρίτερα.

Η «Παναγία η Γκέισα»

Στη σελίδα 56 του βιβλίου Θρησκευτικών της Γ’ Δημοτικού, οι μαθητές συναντούν τις δύο απεικονίσεις της Παναγίας, στην ενότητα για τη γιορτή των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς.

Η Παναγία… γκέισα, όπως χαρακτηριστικά την αποκάλεσε ο κ. Βελόπουλος, είναι στην πραγματικότητα μία μεταξοτυπία από την Ιαπωνία, δημιουργημένη το 1960 με τον τίτλο «Παναγία η βρεφοκρατούσα». Στη συγκεκριμένη εικόνα το ένδυμα της Παναγίας είναι στολισμένο με Ume και η Maryam και ‘Isa (Μαρία και Ιησούς) απεικονίζονται να κρατούν κλαδιά από άνθη δαμάσκηνου.

Τα Ume (άνθη δαμάσκηνου) είναι γνωστά στην Ιαπωνία ως «το λουλούδι της ειρήνης», ενώ είναι μια αλληγορία για το θάρρος και το ακλόνητο πνεύμα, και ως τα πρώτα λουλούδια που ανθίζουν στο χειμωνιάτικο χιόνι είναι προάγγελος της επερχόμενης άνοιξης.

Από την άλλη πλευρά, η απεικόνιση της Παναγίας ως Ινδιάνα, έχει τίτλο «Τσεγιέν (Cheyenne) Παναγία και Χριστός» και έχει δημιουργηθεί το 1997 από τον πατέρα Τζον Τζουλιάνι, που είχα τεράστιο ιεραποστολικό και φιλανθρωπικό έργο κατά τη διάρκεια της ζωής του. Από τη δεκαετία του 1990 άρχισε να ζωγραφίζει εικόνες, «ιερά πρόσωπα του Ιησού, της Παναγίας, του Ιωσήφ και των Αγίων, αλλά με έναν νέο και πρωτοποριακό τρόπο». Στην κριτική για το εικαστικό του έργο σημειώνεται πως: «Οι εικόνες του ενσωματώνονται στις πλούσιες και ποικίλες πολιτιστικές παραδόσεις των Ιθαγενών Αμερικανών σε όλη τη Βόρεια, Κεντρική και Νότια Αμερική».

Την «Παναγία την Ινδιάνα», την εικόνα συνοδεύει ένα υπέροχο ποίημα του Τζιάνι Ροντάρι «Φλυαρίες ανάμεσα στον ουρανό και τη γη», γνωστού για τα έργα του παιδικής λογοτεχνίας.

«Ο Ινδιάνος στη φάτνη»

Να ένας Ινδιάνος μες στη φάτνη.
Περίεργο. Πώς βρέθηκε εδώ;
Ανάμεσα στα πρόβατα, στους μάγους,
Κάτ’ απ’ τ’ αστέρι, δίπλα στον βοσκό;
– Γκρίζε αητέ, να φύγεις απ’ τη φάτνη.
Πάρ’ το τσεκούρι σου και δρόμο από δω.
Τι θέση μπορεί να ’χει ένας Ινδιάνος
πλάι στο θείο, νιογέννητο μωρό;
Μα εκείνος δεν ακούει, δεν απαντάει.
Κουράστηκε. Ταξίδι μακρινό…
Γυρίζει, τους κοιτάει, χαμογελάει,
χαμόγελο αγάπης, τρυφερό.
Ίσως να άκουσε το μήνυμα της φάτνης
κι έτρεξε να ’ρθει τόσο βιαστικά,
να πει σε όλους μας μ’ αυτό το χαμογέλιο:
«Ειρήνη, αδέλφια, κι αγάπη στην καρδιά».

Το ανθρώπινο πρόσωπο του Θεού

Στο «Δοκίμιο για τη θεολογία της εικόνας στην ορθόδοξη Εκκλησία» του Leonide Ouspensky (τόμος Ι, Παρίσι 1960) αναφέρεται πως “η ευλάβεια προς τις άγιες εικόνες, τις εικόνες του Χριστού, της Παρθένου, των αγγέλων και των αγίων, αποτελεί δόγμα της χριστιανικής πίστης, το οποίο διατυπώθηκε από την 7η Οικουμενική Σύνοδο”.

Και συνεχίζει ο Ouspensky, Ρώσος αγιογράφος και ιστορικός τέχνης “Λέμε, λοιπόν, ότι η ιστορική ανάμνηση του προσώπου του Χριστού έχει φυλαχτεί πολύ προσεκτικά από την Εκκλησία, εν πρώτοις ακριβώς στους Αγίους Τόπους και στα σημιτικά κράτη που τους περιβάλλουν. Είναι γεγονός ότι όλες οι εικόνες του Χριστού δίνουν την εντύπωση μιας βασικής ομοιότητας. Όχι φωτογραφική ομοιότητα, αλλά παρουσία του ίδιου προσώπου και ενός θείου Προσώπου που αποκαλύπτεται στον καθένα με μοναδικό τρόπο (ορισμένοι Έλληνες Πατέρες, ξεκινώντας από τις ευαγγελικές διηγήσεις σχετικά με τις εμφανίσεις του Αναστημένου Χριστού, υπογράμμισαν αυτόν τον πλουραλισμό, εντός της μονάδας, των μορφών του ενδόξου Χριστού). Η ομοιότητα εδώ είναι αξεχώριστη από τη συνάντηση, από την κοινωνία: υπάρχει μία και μοναδική Ιερή Μορφή, της οποίας την ιστορική ανάμνηση διατήρησε η Εκκλησία (ανακαινισμένη από γενιά σε γενιά διαμέσου του οράματος των μεγάλων πνευμάτων) και άλλες τόσες Ιερές Μορφές όσες και οι εικονογράφοι (μάλιστα όσες και οι στιγμές της μυστικής ζωής ενός εικονογράφου). Το ανθρώπινο πρόσωπο του Θεού είναι ανεξάντλητο και, όπως υπογραμμίζει και ο Διονύσιος, για μας διατηρεί αποφατικό χαρακτήρα: πρόσωπο των προσώπων και πρόσωπο του Απρόσιτου…”

Διαβάστε επίσης

Γιάννης Λάτσιος: Αποχώρησε αιφνιδιαστικά από το Open – Η ανακοίνωση

Κάν’ το όπως η Νάταλι Πόρτμαν: “Αγοράζω vintage ρούχα, δεν έχω αγοράσει ή χρησιμοποιήσει κανένα προϊόν από δέρμα ή γούνα”