Σαλμονέλα: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε – Συμπτώματα, αίτια, αντιμετώπιση και μέτρα προστασίας

Η σαλμονέλα αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες τροφικής δηλητηρίασης σε παγκόσμιο επίπεδο. Η λοίμωξη, γνωστή ως σαλμονέλωση, προκαλείται από το βακτήριο Salmonella, το οποίο προσβάλλει το πεπτικό σύστημα και συνήθως εκδηλώνεται με διάρροια, ναυτία, πυρετό και κοιλιακό άλγος.

Στις περισσότερες περιπτώσεις η νόσος υποχωρεί χωρίς ειδική θεραπεία, ωστόσο μπορεί να εξελιχθεί πιο σοβαρά σε μικρά παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

Τι είναι η σαλμονέλωση

Η σαλμονέλωση είναι λοίμωξη του εντέρου που προκαλείται από βακτήρια του γένους Salmonella, με τα στελέχη Salmonella enteritidis και Salmonella typhimurium να είναι από τα συχνότερα.

Η μόλυνση εμφανίζεται συνήθως ύστερα από κατανάλωση μολυσμένων τροφίμων ή νερού, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προκληθεί και από επαφή με ζώα, κυρίως πουλερικά και ερπετά που φέρουν το βακτήριο. Τα συμπτώματα εκδηλώνονται συνήθως μέσα σε 6 έως 72 ώρες από την έκθεση.

Πώς μεταδίδεται

Η σαλμονέλα μεταδίδεται κυρίως μέσω της τροφής και λιγότερο εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Οι πιο συνηθισμένοι τρόποι μετάδοσης είναι:

Κατανάλωση μολυσμένων τροφίμων.
Μη παστεριωμένο γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα.
Ωμό ή ανεπαρκώς ψημένο κοτόπουλο, κρέας ή ψάρι.
Αυγά και προϊόντα που περιέχουν ωμά αυγά, όπως μαγιονέζα ή ορισμένα γλυκά.
Φρούτα και λαχανικά που έχουν πλυθεί με μολυσμένο νερό.
Επαφή με μολυσμένα ζώα ή τα περιττώματά τους.

Η μετάδοση από άτομο σε άτομο μπορεί να συμβεί όταν δεν τηρούνται οι βασικοί κανόνες υγιεινής, όπως το σωστό πλύσιμο των χεριών μετά τη χρήση της τουαλέτας και πριν από τον χειρισμό τροφίμων.

Ποια συμπτώματα προκαλεί

Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως μέσα σε μία έως τρεις ημέρες από την κατανάλωση μολυσμένης τροφής και διαρκούν συνήθως τέσσερις έως επτά ημέρες.

Τα πιο συχνά είναι:

Διάρροια, που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συνοδεύεται από αίμα ή βλέννα.
Ναυτία και έμετος.
Πυρετός και ρίγη.
Κοιλιακός πόνος και κράμπες.
Πονοκέφαλος.
Απώλεια όρεξης και αφυδάτωση.

Αν και οι περισσότεροι ασθενείς αναρρώνουν χωρίς επιπλοκές, σε βρέφη, ηλικιωμένους, εγκύους και ανοσοκατεσταλμένα άτομα μπορεί να εμφανιστούν σοβαρότερες καταστάσεις, όπως έντονη αφυδάτωση, βακτηριαιμία ή, σπανιότερα, φλεγμονές σε αρθρώσεις και άλλα όργανα.

Πότε χρειάζεται να απευθυνθείτε σε γιατρό

Ιατρική εκτίμηση συνιστάται όταν:

Η διάρροια επιμένει για περισσότερο από τρεις ημέρες.
Ο πυρετός ξεπερνά τους 38,5°C και δεν υποχωρεί.
Υπάρχει αίμα στα κόπρανα ή έντονος κοιλιακός πόνος.
Οι έμετοι είναι συνεχείς.
Εμφανίζονται σημάδια αφυδάτωσης, όπως ξηροστομία, ζάλη ή μειωμένη ούρηση.
Ο ασθενής ανήκει σε ευπαθή ομάδα, όπως μικρό παιδί, ηλικιωμένος, έγκυος ή άτομο με χρόνια νόσο.

Η έγκαιρη διάγνωση βοηθά στην αποφυγή επιπλοκών και στον καθορισμό της κατάλληλης θεραπείας.

Διάγνωση και θεραπεία

Η διάγνωση γίνεται κυρίως με καλλιέργεια κοπράνων, μέσω της οποίας ανιχνεύεται το βακτήριο και προσδιορίζεται το είδος του.

Σε σοβαρότερες περιπτώσεις μπορεί να ζητηθούν επιπλέον εξετάσεις, όπως:

Καλλιέργεια αίματος, όταν υπάρχει υποψία συστηματικής λοίμωξης.
Αιματολογικός έλεγχος για σημεία φλεγμονής ή αφυδάτωσης.
Έλεγχος ηλεκτρολυτών.

Η αντιμετώπιση της σαλμονέλωσης είναι συνήθως υποστηρικτική και περιλαμβάνει επαρκή ενυδάτωση, ξεκούραση, ελαφριά διατροφή και, όταν χρειάζεται, αντιπυρετικά όπως η παρακεταμόλη.

Τα αντιβιοτικά δεν χορηγούνται στις περισσότερες ήπιες περιπτώσεις, καθώς δεν επιταχύνουν την ανάρρωση και ενδέχεται να παρατείνουν την παραμονή του βακτηρίου στον οργανισμό. Χρησιμοποιούνται μόνο σε σοβαρές λοιμώξεις ή σε άτομα υψηλού κινδύνου.

Συχνές απορίες

Πόσο διαρκεί η σαλμονέλα;

Συνήθως τα συμπτώματα υποχωρούν μέσα σε τέσσερις έως επτά ημέρες, αν και η αδυναμία μπορεί να επιμείνει για λίγο ακόμη. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις η ανάρρωση ενδέχεται να διαρκέσει περισσότερο.

Μπορεί να υπάρχει σαλμονέλα χωρίς διάρροια;

Ναι. Αν και η διάρροια αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα, ορισμένοι ασθενείς εμφανίζουν μόνο πυρετό, ναυτία ή κοιλιακό πόνο. Είναι επίσης πιθανό κάποιος να παραμείνει φορέας του βακτηρίου για εβδομάδες χωρίς έντονα συμπτώματα.

Τι πρέπει να τρώω όταν έχω σαλμονέλα;

Συστήνονται εύπεπτες τροφές όπως ρύζι, πατάτες, τοστ, φρυγανιές, σούπες, μπανάνες και μήλα. Παράλληλα, καλό είναι να αποφεύγονται προσωρινά τα γαλακτοκομικά, τα τηγανητά, τα λιπαρά και τα ωμά τρόφιμα, μέχρι να αποκατασταθεί πλήρως η λειτουργία του πεπτικού συστήματος.