Ανακαλείται αλεύρι λόγω επικίνδυνης τοξίνης – Μην το καταναλώσετε

Οι εργαστηριακοί έλεγχοι κατέγραψαν συγκέντρωση 60 μg/kg της τοξίνης T-2, ενώ το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο στην Ευρωπαϊκή Ένωση ανέρχεται στα 20 μg/kg.

Οι μυκοτοξίνες συγκαταλέγονται στους σημαντικότερους αλλά και λιγότερο εμφανείς κινδύνους για την ασφάλεια των τροφίμων σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα δημητριακά και τα προϊόντα που παράγονται από αυτά, όπως το αλεύρι, αποτελούν από τις βασικές πηγές πιθανής έκθεσης. Πρόκειται για τοξικές ουσίες που δημιουργούνται φυσικά από συγκεκριμένους μύκητες όταν επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας είτε στις καλλιέργειες είτε κατά την αποθήκευση.

Οι ενώσεις αυτές χαρακτηρίζονται από υψηλή θερμική και χημική ανθεκτικότητα, με αποτέλεσμα να μην καταστρέφονται κατά την άλεση ή το ψήσιμο. Έτσι, μπορούν να παραμείνουν στο τελικό προϊόν χωρίς να επηρεάζουν τη γεύση, την οσμή ή την εμφάνισή του. Επειδή το αλεύρι χρησιμοποιείται καθημερινά σε μεγάλο αριθμό τροφίμων, η μακροχρόνια έκθεση στις συγκεκριμένες τοξίνες έχει συνδεθεί με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, όπως ηπατικές βλάβες και καταστολή του ανοσοποιητικού συστήματος. Για τον λόγο αυτό, η αυστηρή παρακολούθηση της εφοδιαστικής αλυσίδας θεωρείται απαραίτητη για την προστασία της δημόσιας υγείας.

Στις 29 Ιουνίου 2026, η Γαλλία υπέβαλε κοινοποίηση μέσω του ευρωπαϊκού Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης για Τρόφιμα και Ζωοτροφές (RASFF) σχετικά με σοβαρό περιστατικό που αφορά αλεύρι γαλλικής προέλευσης. Η ειδοποίηση καταχωρήθηκε ως προειδοποίηση (Alert Notification), ύστερα από εσωτερικό έλεγχο της ίδιας της επιχείρησης, κατά τον οποίο διαπιστώθηκε υπέρβαση του ανώτατου επιτρεπόμενου ορίου της μυκοτοξίνης T-2.

Η αξιολόγηση χαρακτήρισε τον κίνδυνο ως “σοβαρή”, με αποτέλεσμα να αποσυρθεί το προϊόν από την αγορά και να ανακληθεί από τους καταναλωτές στη Γαλλία. Παράλληλα, είχε διανεμηθεί και σε άλλα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ των οποίων το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο.

Η ανάκληση αφορά το βιολογικό αλεύρι φαγόπυρου ιδιωτικής ετικέτας Farine de sarrasin U σε συσκευασία 1 κιλού, με εμπορική ονομασία U. Επηρεάζονται οι παρτίδες ENSK960, με ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας 23 Δεκεμβρίου 2026, και ENSK961, με ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας 24 Δεκεμβρίου 2026, με κωδικό GTIN 3256222250427. Το προϊόν κυκλοφόρησε από τις 26 Μαρτίου έως τις 19 Ιουνίου 2026 στις νότιες και ανατολικές περιοχές της Γαλλίας μέσω του συνεταιριστικού ομίλου λιανικής COOPERATIVE U.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των εργαστηριακών αναλύσεων που κοινοποιήθηκαν στο RASFF, η συγκέντρωση της μυκοτοξίνης T-2 στο συγκεκριμένο αλεύρι φαγόπυρου ανήλθε σε 60 ±11 μικρογραμμάρια ανά κιλό, όταν το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο είναι 20 μικρογραμμάρια ανά κιλό. Η τιμή αυτή ήταν περίπου τρεις φορές υψηλότερη από το επιτρεπόμενο όριο, γεγονός που οδήγησε στην αξιολόγηση του περιστατικού ως σοβαρού κινδύνου.

Οι μυκοτοξίνες είναι τοξικές χημικές ενώσεις που παράγονται φυσικά από μικροσκοπικούς μύκητες, κυρίως των γενών Fusarium, Aspergillus και Penicillium. Η τοξίνη T-2 ανήκει στην κατηγορία των τριχοθηκενίων τύπου Α και παράγεται κυρίως από στελέχη του γένους Fusarium, τα οποία μπορούν να αναπτυχθούν σε δημητριακά και άλλες φυτικές πρώτες ύλες ήδη από το στάδιο της καλλιέργειας. Όπως και άλλα δημητριακά ή ψευδοδημητριακά, έτσι και το φαγόπυρο μπορεί να επιμολυνθεί όταν επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη των συγκεκριμένων μυκήτων.

Η τοξίνη T-2 έχει συνδεθεί με γαστρεντερικές διαταραχές, προβλήματα στην ανάπτυξη και επιδράσεις στο αίμα. Η επιμόλυνση μπορεί να ξεκινήσει ήδη από τον αγρό, κατά την άνθηση και την ωρίμανση της καλλιέργειας, ιδιαίτερα όταν επικρατούν παρατεταμένες βροχοπτώσεις, αυξημένη υγρασία και μέτριες θερμοκρασίες. Παράλληλα, τραυματισμοί στους σπόρους από έντομα, μηχανικές φθορές ή ακραία καιρικά φαινόμενα διευκολύνουν την ανάπτυξη των μυκήτων. Η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί και μετά τη συγκομιδή, εάν οι πρώτες ύλες δεν αποξηρανθούν σωστά ή αποθηκευτούν σε χώρους με υψηλή υγρασία, ανεπαρκή αερισμό ή ακατάλληλες θερμοκρασίες.

Η παραγωγή μυκοτοξινών δεν είναι πάντα ορατή. Ένα προϊόν μπορεί να φαίνεται φυσιολογικό, χωρίς εμφανή σημάδια αλλοίωσης, αλλά να περιέχει επικίνδυνες ποσότητες τοξινών. Επιπλέον, η T-2 παρουσιάζει ιδιαίτερα υψηλή θερμική αντοχή και δεν καταστρέφεται πλήρως κατά το ψήσιμο, το μαγείρεμα ή άλλες συνήθεις θερμικές επεξεργασίες. Επομένως, η παρασκευή ψωμιού, αρτοσκευασμάτων, κρεπών ή άλλων προϊόντων από το αλεύρι δεν εξαλείφει τον κίνδυνο.

Η δράση της T-2 βασίζεται κυρίως στην αναστολή της σύνθεσης πρωτεϊνών στα κύτταρα, προκαλώντας βλάβες σε ιστούς που ανανεώνονται γρήγορα. Η τοξικότητά της έχει μελετηθεί εκτενώς και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μυκοτοξίνες που παρακολουθούνται στα δημητριακά και στα προϊόντα άλεσης. Η έκθεση μπορεί να είναι οξεία μετά από κατανάλωση μεγάλης ποσότητας επιμολυσμένου τροφίμου ή χρόνια όταν καταναλώνονται επανειλημμένα τρόφιμα με αυξημένες συγκεντρώσεις.

Μετά την κατανάλωση τροφίμων με υψηλά επίπεδα της συγκεκριμένης τοξίνης μπορεί να εμφανιστούν ναυτία, έμετος, κοιλιακό άλγος, διάρροια, ερεθισμός στο στόμα και τον φάρυγγα, αίσθημα καύσου στη στοματική κοιλότητα και γενικευμένη αδυναμία. Σε μεγαλύτερες εκθέσεις είναι πιθανό να προκληθούν διαταραχές του ανοσοποιητικού, μεταβολές στις αιματολογικές παραμέτρους, βλάβες στον γαστρεντερικό βλεννογόνο και τοξικές επιδράσεις στον μυελό των οστών. Τα συμπτώματα μπορούν να εμφανιστούν από λίγες ώρες έως και ένα εικοσιτετράωρο μετά την κατανάλωση, ανάλογα με τη δόση που έχει προσληφθεί.

Πιο ευάλωτες ομάδες θεωρούνται τα μικρά παιδιά, οι έγκυες, οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα και όσοι πάσχουν από χρόνια νοσήματα. Για τις ομάδες αυτές ακόμη και μικρότερη έκθεση ενδέχεται να έχει μεγαλύτερη σημασία.

Για τη βιομηχανία τροφίμων, η πρόληψη της επιμόλυνσης βασίζεται στην εφαρμογή ολοκληρωμένων μέτρων σε όλα τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας. Η επιλογή ποιοτικών πρώτων υλών, η παρακολούθηση των καλλιεργειών, η έγκαιρη συγκομιδή, η σωστή αποξήρανση, η αποθήκευση σε χαμηλή υγρασία και ο συνεχής έλεγχος των συνθηκών θερμοκρασίας και υγρασίας αποτελούν βασικά προληπτικά μέτρα. Παράλληλα, η εφαρμογή συστημάτων HACCP, η δειγματοληψία βάσει αξιολόγησης κινδύνου, οι τακτικές εργαστηριακές αναλύσεις και η πλήρης ιχνηλασιμότητα των παρτίδων συμβάλλουν στον έγκαιρο εντοπισμό προβλημάτων πριν από τη διάθεση των προϊόντων.

Η παρουσία μυκοτοξινών στα τρόφιμα ρυθμίζεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία μέσω συγκεκριμένων ανώτατων επιτρεπόμενων ορίων. Η συμμόρφωση με αυτά αποτελεί υποχρέωση των επιχειρήσεων τροφίμων σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΚ) 178/2002, ενώ τα ειδικά όρια για τις μυκοτοξίνες προβλέπονται στον Κανονισμό (ΕΕ) 2023/915. Η διαχείριση τέτοιων περιστατικών πραγματοποιείται μέσω του συστήματος RASFF, το οποίο επιτρέπει την άμεση ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών-μελών όταν εντοπίζονται τρόφιμα που ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία.

Η πρόληψη αντίστοιχων περιστατικών εξαρτάται και από τις σωστές πρακτικές αποθήκευσης και χειρισμού στο σπίτι. Τα άλευρα και τα δημητριακά πρέπει να διατηρούνται σε δροσερό και ξηρό περιβάλλον, μέσα σε καλά κλεισμένα δοχεία και προστατευμένα από υγρασία και έντομα. Προϊόντα με ίχνη μούχλας, δυσάρεστη οσμή ή άλλα σημάδια αλλοίωσης δεν πρέπει να καταναλώνονται. Η σωστή υγιεινή των χεριών, ο καθαρισμός επιφανειών και σκευών, η αποφυγή διασταυρούμενης επιμόλυνσης, η σωστή συντήρηση των ευπαθών τροφίμων και το επαρκές μαγείρεμα όπου απαιτείται αποτελούν βασικούς κανόνες ασφάλειας. Αν και η θερμική επεξεργασία δεν εξουδετερώνει αποτελεσματικά τις μυκοτοξίνες, η εφαρμογή ορθών πρακτικών συμβάλλει στη μείωση άλλων μικροβιακών κινδύνων και στη διατήρηση της ποιότητας των τροφίμων.

Διαβάστε επίσης:

Η Roma Gallery παρουσιάζει την ομαδική έκθεση Midsummer Party: Reflections on Space and Time — Don’t Ask Me Why

Σαμοθράκη: Το νησί που σε κάνει να σταματήσεις τον χρόνο και να ακούσεις τον εαυτό σου