«῎Ανδρα μοι ἔννεπε, μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλὰ…» ήταν η επίκληση του Ομήρου στην μούσα Καλλιόπη στο προοίμιο της «Οδύσσειας». Ήταν εκείνη που του έδινε την έμπνευση και που.. μάλλον «δεν ήξερε» ότι το όνομά της θα είχε και μία διαφορετική τύχη.
Σίγουρα, δεν υπάρχει άνδρας που να έχει υπηρετήσει τη «μαμά Πατρίδα» και να μην έχει μνημονεύσει την… Καλλιόπη. Και δεν εννοούμε την Μούσα της επικής ποίησης, αλλά την αγγαρεία για το καθάρισμα της τουαλέτας.
Μπορεί να μην έχουμε πάει στρατό, αλλά από τις διηγήσεις μπαμπάδων, αδελφών, συζύγων, φίλων κλπ σίγουρα έχουμε ακούσει τι εστί «Καλλιόπη».
Κάθε πρωί λοιπόν που αναθέτει ο επιλοχίας τις αγγαρείες καθαριότητας του λόχου, η «Καλλιόπη» είναι η λέξη που δεν θες να ακούσεις με τίποτα μετά το όνομά σου, καθώς δεν συγκρίνεται ούτε με το καθάρισμα της πατάτας στο μαγειρείο ή το σφουγγάρισμα.
Πώς, όμως, φτάσαμε στο σημείο η Μούσα Καλλιόπη να συσχετίζεται με την χειρότερη ώρα στην στρατιωτική θητεία ενός φαντάρου;
Δύο λέξεις λύνουν το μυστήριο: Πλατεία Ομονοίας! Θα αναρωτηθείτε τώρα «μα τι σχέση έχει η Μούσα, με την Ομόνοια και με τη στρατιωτική τουαλέτα;». Η ιστορία έχει πολλή πλάκα, αν μπορεί ο όρος να θεωρηθεί εν προκειμένω, δόκιμος.
Ιστορικά, η Ομόνοια ήταν ένα σημείο που διαδραματίζονταν διάφορα γεγονότα και συγκεντρώσεις. Στις 14 Οκτωβρίου 1862 πλήθος μαζεύτηκε στην πλατεία για να πανηγυρίσει την έξωση του βασιλιά Όθωνα.
Η πιο παλιά πλατεία της Αθήνας είχε διαμορφωθεί το 1846 ως Πλατεία Ανακτόρων αρχικά και Πλατεία Όθωνος κατόπιν, πριν πάρει το 1862 το όνομα με την οποία θα τη μάθαιναν έκτοτε όλοι. Κατά τη βασιλεία του Γεωργίου Α’ μάλιστα η Ομόνοια εξωραΐστηκε και δεντροφυτεύτηκε, την ίδια ώρα που έστησαν και μια μαρμάρινη εξέδρα όπου παιάνιζε τις Κυριακές η στρατιωτική μπάντα προς τέρψιν των περαστικών.
Πλέον η Ομόνοια ήταν το κέντρο της κοσμικής ζωής των Αθηνών, μέχρι τον Ιούνιο του 1930 όλα αυτά, όταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος εγκαινιάζει τον υπόγειο σταθμό του Ηλεκτρικού Σιδηροδρόμου Πειραιώς-Αθηνών, για τις ανάγκες του οποίου είχε σκαφτεί η Ομόνοια μέχρι τα θεμέλιά της.
Ο Ηλεκτρικός Σιδηρόδρομος απετέλεσε ένα έργο πνοής για την Αθήνα, είχε ξεκινήσει λίγα χρόνια πρωτύτερα, χρειαζόταν οπωσδήποτε αεραγωγούς για τον εξαερισμό του, κι έτσι το 1931 εμφανίστηκαν στο στολίδι της Αθήνας κάτι λευκές και πελώριες τσιμεντένιες κολόνες περιμετρικά της Ομόνοιας.
Δεν φτάνει που για τις ανάγκες της τεχνολογικής προόδου είχαν ξεριζώσει τα ωραία λουλούδια και τους φοίνικες της πλατείας, τώρα την είχαν κάνει κυκλική, με μαρμάρινα κιγκλιδώματα στις εισόδους του υπόγειου σιδηρόδρομου και κάτι καμινάδες-εκτρώματα να χαλούν την αισθητική.
Και η οργή των Αθηναίων έγινε αντιληπτή από τον τότε δήμαρχο Σπυρίδωνα Μερκούρη, ο οποίος σκέφτηκε με τους συμβούλους του να επιστρατεύσουν τις εννιά Μούσες για να ομορφύνουν και πάλι την Ομόνοια, δίνοντας στις κολόνες μια αρχαιοελληνική αύρα.
Έτσι, περιμετρικά της πλατείας στέκονταν τώρα μεγαλόπρεπες οι εννιά Μούσες της αρχαιότητας, που στην πραγματικότητα ήταν βέβαια οχτώ, όσοι και οι αεραγωγοί του ΗΣΑΠ, που έπρεπε να καλυφθούν.
Σύμφωνα με τον Ησίοδο, η Καλλιόπη ήταν η ευγενέστερη και η μεγαλύτερη από τις υπόλοιπες μούσες. Ο αρχιτέκτονας του έργου δε σεβάστηκε καθόλου τη φήμη της Καλλιόπης και όχι μόνο δεν έβαλε το άγαλμά της στην πλατεία μαζί με τα υπόλοιπα, αλλά το τοποθέτησε στα υπόγεια του ηλεκτρικού, δίπλα στα δημόσια ουρητήρια.
Το κράξιμο από τους Αθηναίους πάλι ήταν ανηλεές, με πολλούς να λένε μπορεί να έλυσαν το πρόβλημα εξαερισμού του σταθμού, αλλά έκαναν την πλατεία να μοιάζει με τεράστια τούρτα και τους κίονες με υπερμεγέθη κεράκια.
Οι εννιά Μούσες που ήταν οχτώ έζησαν τη δική τους ζωή πάνω στην πλατεία, αφήνοντας την ένατη, τη σπουδαιότερη και ευγενέστερη όλων, την Καλλιόπη, στα αζήτητα.
Αυτή τοποθετήθηκε, κόντρα λες στην ίδια της την ξακουστή ιστορία, κάτω στον σταθμό, δίπλα στα δημόσια ουρητήρια του ΗΣΑΠ. Κανείς δεν ξέρει αν ήταν η παροιμιώδης ελληνική προχειρότητα που της επιφύλαξε τέτοια ντροπιαστική θέση ή άλλοι λόγοι.
Αυτό πάντως θα σημάδετε τη «μοίρα» της μούσας που το όνομά της σημαίνει όμορφα μάτια. Όταν οι τουρίστες ρωτούσαν τους υπαλλήλους του ΗΣΑΠ πού ήταν οι τουαλέτες, έπαιρναν την κατατοπιστική απάντηση «κάτω, στην Καλλιόπη!», εννοώντας πως τα ουρητήρια ήταν τοποθετημένα δίπλα στη Μούσα που δεν χώρεσε στην Ομόνοια.
Η Καλλιόπη, η οποία ήταν η μούσα που ενέπνεε τον Όμηρο ταυτίστηκσε στη λαϊκή συνείδηση με τις τουαλέτες.
Οι Μούσες της Ομόνοιας θεωρήθηκαν από τη Δημοτική αρχή αντιαισθητικές και έπρεπε να απομακρυνθούν. Ο τότε δήμαρχος Κ. Κοτζιάς που ήδη είχε κατεδαφίσει το Δημοτικό Θέατρο δεν δυσκολεύτηκε να πράξει τα «δέοντα»/
Τον Αύγουστο του 1936, κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων ενάντια στη δικτατορία του Μεταξά, μια μούσα έπεσε, τραυματίζοντας περαστικούς και η αφορμή για την απομάκρυνσή τους δεν άργησε να έρθει.
Σήμερα οι μούσες είναι σκορπισμένες, με τέσσερις να βρίσκονται στην Καρδίτσα, δύο στις Καρυές Λακωνίας και άλλες δύο στην Αμοργό.
Η τύχη της Καλλιόπης αγνοείται, αλλά οι φαντάροι σίγουρα θα τη συναντήσουν σε κάποιο στρατόπεδο.
*Η κεντρική φωτογραφία του άρθρου απεικονίζει την μούσα στον πίνακα «Καλλιόπη» του Joseph Fagnani (1859)
Μαγιακόφσκι – Τατιάνα: Ο ανεκπλήρωτος έρωτας και τα λουλούδια του που την έσωσαν από την πείνα
Ταζ Μαχάλ: Η συγκινητική ιστορία αγάπης πίσω από το πανέμορφο μνημείο της Ινδίας
«Μια βραδιά στο Λούκι»: Η θλιβερή ιστορία της γυναίκας που ενέπνευσε το θρυλικό τραγούδι
Μια φαινομενικά ασήμαντη παράλειψη στην αναγραφή των συστατικών μιας συσκευασίας μπορεί να μοιάζει με απλό…
Μια ιστορική πρώτη καταγράφηκε το πρωί της Πέμπτης 4 Ιουνίου στο Κέντρο Εκπαίδευσης Υλικού Πολέμου…
Σκηνικό αστάθειας αναμένεται να επικρατήσει σήμερα σε αρκετές περιοχές της χώρας, με κατά τόπους βροχοπτώσεις…
Αν αναζητάτε έναν φυσικό, οικονομικό και απόλυτα προσωπικό τρόπο για να χαρίσετε στα ρούχα σας…
Αν είστε καλεσμένη σε γάμο ή βάπτιση αυτό το καλοκαίρι και αναζητάτε μια εναλλακτική λύση…
Η πιο αγαπημένη καλοκαιρινή συνήθεια της πόλης επιστρέφει με ανανεωμένο ενδιαφέρον, καθώς οι θερινές αίθουσες…