Η Ψυχική Ανθεκτικότητα είναι η ικανότητα του ανθρώπου να προσαρμόζεται και να ανακάμπτει από αντιξοότητες, στρες και τραύματα. Στον χώρο εργασίας, η ψυχική ανθεκτικότητα είναι ουσιώδης για τους εργαζόμενους προκειμένου να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις και τις πιέσεις της δουλειάς τους.
Όπως αναφέρει ο καθηγητής ΠΤΔΕ-ΕΚΠΑ Αλέξανδρος-Σταμάτιου Αντωνίου, σύμφωνα με αρκετές μελέτες στον χώρο της εργασιακής και οργανωσιακής ψυχολογίας, η ψυχική ανθεκτικότητα (resilience) φαίνεται να συνιστά μια περίπλοκη έννοια, αν και οι ερευνητές τείνουν να συμφωνούν ότι περιέχει ορισμένα σταθερά στοιχεία και έχει συσχετιστεί με τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:
α) ικανότητα αποκατάστασης της προσωπικής ισορροπίας μετά την έκθεση σε ακραίες συνθήκες,
β) δυναμική ψυχολογική διαδικασία που συνεπάγεται προσαρμοστικότητα και επιτυχία σε ένα δυσμενές περιβάλλον,
γ) ικανότητα που περιλαμβάνει την επιβίωση, την ανάρρωση και την ευεξία μέσα από οποιαδήποτε αντιξοότητα,
δ) ικανότητα να βρίσκει ή να δίνει κάποιος/α νόημα παρά τα όποια εμφανιζόμενα –κατά περίπτωση– προσκόμματα, μια προδιάθεση που επιτρέπει στους «ανθεκτικούς» ανθρώπους να υπερβαίνουν τις τρέχουσες κάθε φορά δυσκολίες τους, με στόχο ένα καλύτερο και ασφαλές μέλλον (Campbell et al., 2008· Everly et al., 2020· Foerster & Duchek, 2017· Ledesma, 2014· Sommer et al., 2016· Qiao et al., 2022· Southwick et al., 2017).
Οι πολλαπλές μορφές της ανθεκτικότητας
“Η ανθεκτικότητα ενδέχεται να λαμβάνει διαφορετικές μορφές για κάθε άτομο. Πρόκειται για την ικανότητα προσαρμογής και εξέλιξης με ουσιαστική αλλαγή, και όχι απλώς την ικανότητα να είναι κάποιος/α προετοιμασμένος/η για πιθανή πρόκληση. Είναι απαραίτητο να υπάρχει αντίσταση και να γίνεται αυτό με σθένος (Van Wart et al., 2021). Ανεξάρτητα από τον όποιο ορισμό επιλέγεται κάθε φορά, ο Martin (2017) υποστηρίζει ότι η ανθεκτικότητα συνιστά μια ισχυρή έννοια που εκτείνεται σε πολλαπλές διαστάσεις και χαρακτηρίζεται από τρεις βασικές παραμέτρους: συναισθηματική νοημοσύνη, αυθεντικότητα και νόημα για τη ζωή. Οι άνθρωποι που είναι «ανθεκτικοί» αξιοποιούν στο έπακρο τους πόρους που έχουν στη διάθεσή τους, ανακαλύπτουν συνδέσεις και επινοούν λύσεις σε καταστάσεις όπου οι λιγότερο «ανθεκτικές» προσωπικότητες θα μπορούσαν να δυσκολευτούν πολύ και να αποθαρρυνθούν πλήρως”, αναφέρει ο κ. Αντωνίου.
Η ύπαρξη ανθεκτικότητας δεν συνεπάγεται ότι ένα άτομο δεν θα βιώσει αντιξοότητες, τραύματα ή αγωνία, αλλά ότι εστιάζει σε εκείνους τους προστατευτικούς παράγοντες και τις θετικές προσαρμογές στους οποίους καταφεύγει όταν βρίσκεται υπό την επήρεια αυτών των καταστάσεων. Σύμφωνα με τον Baykal (2018), η ανθεκτικότητα συνιστά μια διαφορετικού τύπου προσέγγιση από μία συμβατική διαδικασία προσαρμοστικότητας και κατ’ ουσίαν η ανθεκτικότητα λειτουργεί ως δεξαμενή που θα αυξήσει εν τέλει την πιθανότητα προσαρμοστικότητας.
Η Ψυχική Ανθεκτικότητα μπορεί να βοηθήσει τα άτομα να παραμένουν παραγωγικά και άρτια στην εργασία τους παρά τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν. Τους επιτρέπει να ανακάμπτουν από αποτυχίες, να διατηρούν μια θετική στάση και να βρίσκουν νέους τρόπους προσαρμογής σε μεταβαλλόμενες συνθήκες.
Υπάρχουν αρκετά βήματα που μπορεί κάποιος να ακολουθήσει για να ενισχύσει την ψυχική του ανθεκτικότητα στον εργασιακό χώρο. Το πρώτο από αυτά είναι να διαγνώσει την προσωπική του κατάσταση.
Αν θες να έχεις μια εικόνα για τον εαυτό σου, κάνε την παρακάτω «καθοριστική αξιολόγηση» σχετικά με την τωρινή σου εργασία θέτοντας τις πιο κάτω 10 ερωτήσεις από τη Life Clinic Group και τη Νάνσυ Μαλλέρου.
Οι απαντήσεις σου θα καθορίσουν αν θα το «παλέψεις» σε αυτή τη θέση που βρίσκεσαι σήμερα, ή αν «θα οργανώσεις την αποχώρησή σου».
Είναι αυτή η θέση/επαγγελματική απασχόληση αυτή που ονειρεύομαι;______
Μου αρέσει πραγματικά;______
Αξιοποιούνται τα προσόντα μου;______
Εξελίσσομαι ή έχω προοπτική;______
Αμείβομαι δίκαια;______
Τα θέματα που με απασχολούν μπορούν να αντιμετωπισθούν από μένα;_____
Θέλω να συνεχίσω;______
Υπάρχουν πράγματα που περνάνε από το χέρι μου;______
Τα θέματα που με απασχολούν μπορούν να αντιμετωπισθούν από την διοίκηση;______
Υπάρχει μηχανισμός λύσης/εξάλειψης; ______
Πώς θα πετύχετε ψυχική ανθεκτικότητα
Οι ακόλουθες προτάσεις φαίνεται ότι θα μπορούσαν να ενισχύσουν σε σημαντικό βαθμό τα επίπεδα προσωπικής ανθεκτικότητας:
1) Σαφήνεια του ρόλου: η κατανόηση ότι κάποιος/α υπηρετεί έναν ρόλο που δεν τον χαρακτηρίζει όμως ως άτομο συνολικά.
2) Υπερνίκηση του φόβου: η υπέρβαση των προσωπικών ανησυχιών.
3) Ενδοσκόπηση και ανταλλαγή εμπειριών: το να αξιολογεί ενεργά κάποιος/α τα προσωπικά του λάθη χωρίς να περιορίζεται από ρυθμίσεις.
4) Πρόληψη: οι οργανισμοί οι οποίοι είναι πιο πιθανό να επιβιώσουν από τις επερχόμενες μελλοντικές προκλήσεις είναι εκείνοι που ξεκινούν σήμερα να σχεδιάζουν σε προληπτική βάση για το επόμενο γόνιμο στάδιο ανάπτυξής τους (Faustenhammer & Gössler, 2011).
Η σημασία της ψυχικής ανθεκτικότητας
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο σημαντική είναι η ψυχική ανθεκτικότητα στον εργασιακό χώρο αποτελεί η πρόσφατη πανδημία της νόσου COVID-19, καθώς, στους χώρους εργασίας, είχε σημαντικό αντίκτυπο στην ψυχική υγεία. Ο αιφνίδιος και απροσδόκητος χαρακτήρας της πανδημίας σε συνδυασμό με τα μέτρα περιορισμού της κυκλοφορίας και την οικονομική ύφεση δημιούργησαν ένα ιδιαίτερα στρεσογόνο και αβέβαιο εργασιακό περιβάλλον για πολλά άτομα και πολλούς οργανισμούς. Ειδικότερα, αρκετοί οργανισμοί χρειάστηκε να διαφοροποιήσουν με ταχύτατους ρυθμούς τις πρακτικές και τις δράσεις τους, και να προσαρμοστούν σε νέους τρόπους λειτουργίας προκειμένου να επιβιώσουν. Οι εργαζόμενοι αναγκάστηκαν να υιοθετήσουν νέους τρόπους εργασίας, όπως την εξ αποστάσεως εργασία (η οποία, βέβαια, για πολλούς αποτέλεσε πρόκληση) και να την διαδικτυακή επικοινωνία. Αυτό ανέδειξε τη σημασία της ευελιξίας, της προσαρμοστικότητας και της ικανότητας ταχείας εκμάθησης και εφαρμογής νέων στρατηγικών, προκειμένου να διατηρηθεί η απόδοση και η ευημερία.
Έτσι, η ικανότητα των εργαζομένων να διαχειριστούν αυτές τις δυσκολίες και να αντεπεξέλθουν επαρκώς, διατηρώντας παράλληλα θετική στάση παρά τις αντιξοότητες, μπορεί να αποτελέσει ιδιαίτερο πλεονέκτημα και ενδεχομένως εξαιρετικά επιθυμητό προβάδισμα για κάθε εργασιακό πλαίσιο. Κατά συνέπεια, σε ένα ταχέως εξελισσόμενο και διαρκώς μεταβαλλόμενο σύγχρονο οργανωσιακό περιβάλλον, η ανθεκτικότητα καθίσταται βασική παράμετρος επιτυχίας και ευημερίας τόσο για τους εργαζόμενους όσο και για τους οργανισμούς εν γένει.


























