Η βραβευμένη Νεφέλη Μαϊστράλη μιλά στο Infowoman.gr για το “Έγκλημα του αιώνα” που συντάραξε την Ελλάδα

Στο νέο έργο της, “Κακούργα πεθερά” η Νεφέλη Μαϊστράλη, η οποία πρόσφατα τιμήθηκε με το βραβείο “Ελευθερία Σαπουντζή”, εμπνέεται από ένα διάσημο έγκλημα που συντάραξε την Ελλάδα στις αρχές του 20ού αιώνα, το Έγκλημα της Χαροκόπου ή Έγκλημα του αιώνα, όπως το χαρακτήρισαν οι δημοσιογράφοι της εποχής.

Το 1931, ανήμερα των Θεοφανίων, στις όχθες του ποταμού Κηφισού, ξεβράζονται σακιά που περιέχουν ένα διαμελισμένο πτώμα. Η έρευνα της αστυνομίας θα υποδείξει ως ενόχους την πεθερά, τη σύζυγο, τον ξάδερφό της και την υπηρέτρια του σπιτιού. Η κοινή γνώμη συνταράσσεται, όχι μόνο από την αγριότητα του εγκλήματος, αλλά ειδικότερα από το γεγονός ότι οι βασικοί δράστες είναι γυναίκες. Η σκληρή πατριαρχική κοινωνία αδυνατεί να πιστέψει ότι μια γυναίκα –ακόμη κι αν είναι θύμα χρόνιας κακοποίησης, όπως αποδείχτηκε στη δίκη– είναι ικανή για μια τόσο φρικιαστική πράξη.

Το Infowoman.gr με αφορμή την παράσταση, “Κακούργα πεθερά” που ανεβαίνει στο Θέατρο Πόρτα μίλησε με τη Νεφέλη Μαϊστράλη

Πείτε μας λίγα λόγια για την παράσταση που βασίζεται στο έγκλημα που είχε συγκλονίσει την Ελλάδα, αυτό της Χαροκόπου.

Η ιδέα για το έργο προέκυψε από τον σκηνοθέτη Θανάση Ζερίτη. Είχε ακούσει την ιστορία του ρεμπέτικου τραγουδιού του Ιάκωβου Μοντανάρη με τίτλο «Κακούργα Πεθερά» από την Μάρθα Φριντζήλα, την μοιράστηκε μαζί μου και αρχίζοντας να ψάχνω για το γεγονός, μου γεννήθηκε η ανάγκη να δημιουργήσω ένα καινούργιο κείμενο που θα χρησιμοποιεί το αληθινό συμβάν ως έναυσμα για την αφήγηση μιας ιστορίας ενδοοικογενειακής βίας, η οποία καταδεικνύει την σκληρή πατριαρχική πλευρά της κοινωνίας του τότε και του τώρα. Το έργο δημιουργήθηκε στα πλαίσια ενός εργαστηρίου που διοργανώθηκε από το Goethe-Institut Θεσσαλονίκης για νέους δραματουργούς των Βαλκανίων, υπό την καθοδήγηση του Jens Hillje και του Πρόδρομου Τσινικόρη. Η παράσταση, τώρα που την ζω πια ως ένα ολοκληρωμένο καλλιτεχνικό αποτέλεσμα, από την μεριά του ηθοποιού- τολμώ να πω ότι ανταποκρίνεται πλήρως στο στόχο που είχα στο μυαλό μου, γράφοντας το κείμενο.

Πώς προσεγγίζετε στο κείμενό σας την υπόθεση αυτή; Επιχειρείτε να σκιαγραφήσετε τους χαρακτήρες και ποια είναι τα κίνητρα πίσω από το έγκλημα;

Το κείμενο είναι βασισμένο μεν στα αληθινά πρόσωπα, αλλά έχω επιδιώξει να απομακρυνθώ από μια δημοσιογραφική καταγραφή της ιστορίας και να προσδώσω στα πρόσωπα τις διαστάσεις και τα κίνητρα που απαντούν αρτιότερα στον απώτερο στόχο του έργου, γι’ αυτό και έχω αλλάξει τα ονόματά τους. Θέλησα να δημιουργήσω χαρακτήρες-σύμβολα, ώστε να τους προσδώσω διαχρονικότητα. Το θύμα-Γαμπρός είναι μια απόπειρα απόδοσης του συζύγου-αφέντη που εκφράζει την τοξική αρρενωπότητα. Η Νύφη ανταποκρίνεται στη νεαρή σύζυγο και μητέρα που αδυνατεί να ξεφύγει από τον φαύλο κύκλο της βίας. Η Πεθερά αποτυπώνει εκείνη την γυναίκα που θέλησε να σπάσει τον κύκλο, υιοθετώντας χαρακτηριστικά που δεν συνάδουν με τη γυναικεία της φύση, όπως έχει κοινωνικά καθιερωθεί. Ο Ανιψιός είναι το νεαρό αγόρι που χρησιμοποιεί τη βία για να «ανδρωθεί» και η Υπηρέτρια, είναι εκείνη η γυναίκα που αφιέρωσε τη ζωή της ολοκληρωτικά στην παροχή υπηρεσιών, χάριν της ευημερίας των άλλων.

Έχοντας διαβάσει την ιστορία και διάφορες πτυχές αυτής και προσεγγίσεις, πάντα στο τέλος καταλήγω πως η Φούλα ήταν θύμα τόσο του κακοποιητικού συζύγου της, όσο και της ίδιας της μητέρας της. Εσείς τι πιστεύετε;

Έχω επιδιώξει στο κείμενο να διερευνήσω ακριβώς αυτή την έννοια του θύματος και πώς εκδηλώνεται σε διαφορετικές προτεινόμενες συνθήκες. Η Φούλα-Βούλα, στο έργο μας- είναι μια γυναίκα που υφίσταται την βαναυσότητα του συζύγου της και ταυτόχρονα, βρίσκεται κάτω από την σφαίρα επιρροής μιας ισχυρής γυναικείας προσωπικότητας που κάνει ό, τι περνά απ’ το χέρι της, για να την προστατεύσει. Ειδικά, αυτή η σχέση Μάνας-Κόρης με παίδεψε πολύ αλλά εν τέλει, αποδείχθηκε μεγάλο κλειδί για την συγκεκριμένη δραματουργία.

Διαβάζω στο σημείωμα: “Στα χρόνια που η αγία ελληνική οικογένεια και η ιερότητα του παντοδύναμου αρσενικού είναι στοιχεία αδιαπραγμάτευτα, δυο γυναίκες σπάνε όλα τα στερεότυπα και προκαλούν το δέος στον κοινωνικό τους περίγυρο”. Αυτό πώς εννοείται; Για “Αγία και ιερή οικογένεια” είχε κάνει λόγο τότε και ο Ριζοσπάστης σε πρωτοσέλιδό του.

Δεν το εννοώ πολύ διαφορετικά από αυτό που εννοούσε τότε ο Τύπος της εποχής. Ο όρος αγία ελληνική οικογένεια αφορά σε μια στερεοτυπική αποτύπωση των ρόλων των φύλων μέσα στο στενό οικογενειακό κύτταρο, με τον άντρα να είναι ο αρχηγός του οίκου που οφείλει να παρέχει τα αναγκαία και τη γυναίκα να είναι η φροντιστική και υπάκουη σύζυγος και μητέρα που οφείλει να ασχολείται με τα οικιακά και την ανατροφή των παιδιών· αυτές οι δυναμικές βεβαίως ή οι όποιες παρεκκλίσεις τους, πρέπει να αναπτύσσονται ευσεβώς και να μένουν αυστηρά εντός των τοίχων της οικογενειακής εστίας. Αυτή είναι η θεωρία που επιδιώκει να στηλιτεύσει και η Κακούργα Πεθερά, σήμερα.

Ο Τύπος της εποχής πώς είχε καλύψει την υπόθεση; Υπάρχουν ομοιότητες του τότε με το σήμερα ως προς τον τρόπο που προσεγγίζουν τα θέματα επικαιρότητας;

Είχε χυθεί πολύ μελάνι για το Έγκλημα της Χαροκόπου, τότε. Μην ξεχνάμε ότι δεν υπήρχαν τα μέσα που υπάρχουν σήμερα, προκειμένου να ικανοποιηθεί η περιέργεια του κόσμου. Η ανταπόκριση από την δίκη ήταν καθημερινή και λεπτομερέστατη ενώ τα σκωπτικά σχόλια σχετικά με το φύλο των δραστών και το πόσο αταίριαστη ήταν η ομορφιά της Νύφης με το δολοφονικό της ταμπεραμέντο, έδιναν κι έπαιρναν. Σαφώς και υπάρχουν ομοιότητες με σήμερα. Ακούγονται τρομακτικά πράγματα στα επίσημα ΜΜΕ σε καθημερινή βάση και τα σεξιστικά-ρατσιστικά σχόλια δια στόματος επιφανών μελών της κοινωνίας έχουν γίνει κανονικότητα. Ο τρόπος και η ταχύτητα που ταξιδεύει η είδηση έχει αλλάξει μεν, αλλά όχι πάντα η ποιότητά της και οι ανθρωποφαγικές τάσεις της κοινωνίας.

Τι είναι αυτό που μπορεί να οδηγήσει ένα θύμα να γίνει θύτης; Υπάρχουν ελαφρυντικά σε ένα έγκλημα; Ή ο φόνος είναι φόνος;

Ένα θύμα μπορεί να γίνει θύτης, αν δεν υπάρχει άλλος τρόπος να ξεφύγει από τη θέση του θύματος. Ο φόνος είναι φόνος,ναι. Η εγκληματική πράξη μπορεί να είναι αυτή που είναι αλλά η ποινή που αποδίδεται στον κατηγορούμενο για την τέλεσή της είναι μια άλλη ιστορία. Γι’ αυτό στη νομική επιστήμη, μιλάμε πάντα για τα κίνητρα του δράστη και την κατάσταση στην οποία βρισκόταν, όταν οδηγήθηκε στο έγκλημα. Για να διαλευκάνει ο νομοθέτης την ποινή που θεωρεί ότι αρμόζει στον κάθε δράστη.

Το σύστημα δικαιοσύνης πώς το βλέπετε; Πριν λίγες ημέρες άλλαξε και ο Ποινικός Κώδικας κι έγιναν πιο αυστηρές οι ποινές για βαριά εγκλήματα, αλλά και για υποθέσεις ενδοοικογενειακής βίας.

Ούσα απόφοιτος της Νομικής, με λύπη μου θα παραδεχτώ ότι τρέφω αμφιβολίες, όσον αφορά στην αποτελεσματικότητα και την σωστή λειτουργία της ελληνικής δικαιοσύνης. Πρόκειται για ένα δαιδαλώδες και δυσκίνητο σύστημα που συχνά η γραφειοκρατία ή τα συμφέροντα καταφέρνουν να το συνθλίψουν. Καλώς και άλλαξε ο ποινικός κώδικας όσον αφορά στις υποθέσεις της ενδοοικογενειακής βίας και μακάρι αυτό να δώσει το έναυσμα και στις Αστυνομικές αρχές να επεμβαίνουν έγκαιρα, προκειμένου να προλαμβάνουν τα απονενοημένα.

Η προηγούμενη παράστασή σας, ”Σπυριδούλες” ήταν επίσης βασισμένη σε ένα άλλο έγκλημα που είχε συγκλονίσει την Ελλάδα. Τι είναι αυτό που σας ιντριγκάρει για να μεταφέρετε στη σκηνή τέτοιου είδους υποθέσεις και πόσο δύσκολο είναι αυτό το εγχείρημα;

Έχω μεγάλη αγάπη για την ιστορία και μ’ αρέσει να εμπνέομαι από γεγονότα του παρελθόντος. Θεωρώ ότι η διατήρηση της μνήμης, μάς βοηθά να μην επαναλάβουμε τα ίδια λάθη. Η μελέτη γεγονότων που έχουν συμβεί μας επιτρέπει να καταλάβουμε καλύτερα τα κίνητρα των πρωταγωνιστών και να κάνουμε πιο καθαρές αναλογίες στο σήμερα.

Έχετε επιλέξει να κάνετε κυρίως πολιτικό θέατρο. Υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος λόγος ή είναι ένα είδος που σας γοητεύει περισσότερο;

Είναι ένα είδος που με γοητεύει, ούσα μεγάλη θαυμάστρια του Μπρεχτ. Επίσης, έχω την άποψη ότι ζούμε με μια εποχή που η πολιτική κουβέντα θεωρείται παρωχημένη, κι αυτό δυσχεραίνει την περιρρέουσα κατάσταση στη χώρα. Γι’ αυτό κι αισθάνομαι την ανάγκη να κάνω πολιτικό θέατρο, προκειμένου να αναζωπυρώσω τέτοιες κουβέντες, ει δυνατόν. Εξάλλου, το θέατρο θεωρείται πολιτική πράξη, σε κάθε περίπτωση, είτε παίρνεις σαφή θέση είτε δεν παίρνεις.

Πριν λίγο καιρό, τιμηθήκατε με το βραβείο Ελευθερία Σαπουντζή. Τι σημαίνει για εσάς μία τέτοια διάκριση;

Επρόκειτο για μια μεγάλη τιμή από κάθε άποψη. Αρχικά, πρόκειται για ένα βραβείο που φέρει το όνομα μιας σπουδαίας καλλιτέχνη, η οποία αν κι έφυγε πολύ νέα από τη ζωή, άφησε πίσω της ένα ισχυρό αποτύπωμα. Επίσης, είναι ένα βραβείο που απονέμεται αποκλειστικά σε γυναίκες καλλιτέχνες και συμβάλλει στην ενδυνάμωση των νέων γυναικών στον χώρο. Ακόμη, η Κατερίνα Μαυρογεώργη με την οποία το μοιράστηκα είναι μια καλλιτέχνης που εκτιμώ όπως και οι γυναίκες που το έλαβαν, πριν από εμένα, κι αυτό το κάνει ακόμη πιο σημαντικό. Κουράγιο να συνεχίζω είναι για μένα αυτή η διάκριση.

Τι θα συμβουλεύατε τα νέα παιδιά που ξεκινούν τώρα στην υποκριτική; Είναι ένας εύκολος χώρος;

Εύκολος δεν είναι, όχι. Αλλά και ποιος χώρος είναι εύκολος σήμερα; Η ζωή, ειδικά αν κάποιος δεν διαθέτει πόρους απ’ την οικογένειά του, είναι τρομακτικά δύσκολη για μεγάλη μερίδα του κόσμου. Αυτό είναι μεν εφιαλτικό, αλλά ταυτόχρονα σε βάζει σε μια διαδικασία να κάνεις όντως αυτό που αγαπάς, γιατί δεν είναι ότι αν κάνεις αυτό που δεν αγαπάς, θα βρεις μια δουλειά και θα βγάζει τα προς το ζην. Οπότε, προτείνω να κάνουν θέατρο, αν αυτό είναι που αγαπάνε, κι αν βρούνε τρόπο να το κάνουν και μαζί με αληθινούς φίλους-συνομιλητές, θα περάσουν σίγουρα καλά· δύσκολα αλλά καλά.

Ταυτότητα της παράστασης:

Κείμενο – στίχοι: Νεφέλη Μαϊστράλη

Σκηνοθεσία: Θανάσης Ζερίτης

Σκηνογράφος – Ενδυματολόγος: Γεωργία Μπούρδα

Σύνθεση /μουσική επιμέλεια: Ερατώ Α. Κρεμμύδα

Κίνηση: Κατερίνα Φώτη

Σχεδιασμός φωτισμών: Σάκης Μπιρμπίλης

Φωτογραφίες: Πάτροκλος Σκαφίδας

Βοηθός σκηνοθέτη: Ελένη Τσιμπρικίδου

Παίζουν:

Πεθερά: Ελένη Ουζουνίδου

Νύφη: Εριέττα Μανούρη

Υπηρέτρια: Νεφέλη Μαϊστράλη

Γαμπρός: Γιώργος Παπανδρέου

Ανιψιός: Ιώκο Ιωάννης Κοτίδης

Πρεμιέρα: 4 Δεκεμβρίου 2023, κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00 έως τις 13 Φεβρουαρίου

Διάρκεια: 90’

ΤΙΜΕΣ ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ: Γενική είσοδος 18€, Μειωμένο (Άνεργοι, Φοιτητές, ΑΜΕΑ, άνω των 65) 15€

Προπώληση: more.com

Θέατρο Πόρτα

Λεωφ. Μεσογείων 59, Αθήνα

Διαβάστε επίσης

Η Ρόζα Προδρόμου στο Infowoman.gr: “Η μητρότητα και η γονεϊκότητα εν γένει, είναι βάλσαμο και βάσανο μαζί”

Η Γκρέτα Λυμπεροπούλου στο Infowoman.gr: “Ο αθλητισμός δε διχάζει, αντιθέτως ενώνει!’

H συγγραφέας Κέλλυ Νικολαΐδου στο Infowoman.gr: “Πιστεύω στις συμπτώσεις, στην τύχη και την ατυχία”