Κωνσταντίνε Γιαννακόπουλε, τελικά υπάρχουν αμαρτήματα;

Ένα από τα σημαντικότερα κείμενα της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Το αμάρτημα της μητρός μου, είναι το πρώτο ελληνικό διήγημα με ψυχογραφικό χαρακτήρα που καταφέρνει να ξεπεράσει τα στενά όρια της ηθογραφίας, εισδύοντας στα ψυχικά κίνητρα των  πρωταγωνιστών. Ο Βιζυηνός πρωτοπορεί, καθώς είναι η πρώτη φορά στην ελληνική διηγηματογραφία που ανοίγει ο κόσμος της ψυχής. Ο κόσμος της συνείδησης και του εσωτερικού προβληματισμού.

Είναι αυτοβιογραφικό, όπως και τα περισσότερα απ τα διηγήματά του. Μέσα απ την ροή της αφήγησης, ξεδιπλώνεται όλη η ατμόσφαιρα στην οποία μεγάλωσε ο μικρός Γιωργής , πριν ξενιτευτεί. Η αφηγηματική αρτιότητα , η ευαισθησία , η λεπτή ειρωνεία, ο γλωσσικός πλούτος, η εμβάθυνση στον ψυχισμό των προσώπων, οι συγκλονιστικές εικόνες, είναι μόνο μερικά από τα  στοιχεία τα οποία μπορεί κανείς να διακρίνει στο διήγημα αυτό. Στοιχεία που αντικατοπτρίζουν την βαθιά καλλιέργεια του συγγραφέα, τις σπουδές του στην Γερμανία (φιλοσοφία και ψυχολογία) και την αγάπη του για τον τόπο που γεννήθηκε. Την Βιζύη της ανατολικής Θράκης.

Ο σκηνοθέτης και ερμηνευτής του θεατρικού, Κωνσταντίνος Γιαννακόπουλος μιλά στο Infowoman.gr και μας ταξιδεύει στα χρόνια του Βιζυηνού, αποκάλυψε τι τον άγγιξε στο έργο, τις προκλήσεις της μεταφοράς του στη σκηνή, τη διαχρονικότητα του συγγραφέα, καθώς και τα επόμενα σχέδιά του.

Όταν είχα διαβάσει «Το αμάρτημα της μητρός μου» ομολογώ πως είχα συγκλονιστεί; Ποια ήταν η πρώτη σας επαφή με το έργο του Βιζυηνού και τι σας κέρδισε στο «Αμάρτημα της Μητρός μου», ώστε να το μεταφέρετε στο θέατρο;

Η πρώτη επαφή μου ήταν πριν δέκα χρόνια όταν σαν ηθοποιός έπαιξα τον Βιζυηνό στο συγκεκριμένο διήγημα σε σκηνοθεσία τότε του Δήμου Αβδελιώδη. Καθοριστικής σημασίας συνεργασία που πάντα θα θυμάμαι με πολλή αγάπη. Μέσα σ αυτά τα δέκα χρόνια, το κείμενο δεν έφυγε ποτέ απο μέσα μου. Έλεγα μόνος μου στο σπίτι συχνά πυκνά κάποια αποσπάσματα απ το διήγημα, όπως λέμε ένα τραγούδι που μας αρέσει. Και το ξαναλέμε όποτε το επιθυμήσουμε. Βέβαια πολλές φορές απο την επανάληψη ανακάλυπτα πράγματα που δεν είχα συνειδητοποιήσει ως τότε. Ήταν φυσικό. Μεγάλωνα. Και μεγάλωναν και οι συνεργασίες όπως και τα χρόνια μου στο θέατρο. Έλεγα λοιπόν χαριτολογώντας, πως αν το έπαιζα ξανά τώρα, θα το έλεγα αλλιώς αυτό το σημείο ή το άλλο. Αυτό γίνονταν λοιπόν συνέχεια ώσπου αυτό το πράγμα γιγαντώθηκε μέσα μου κι έπρεπε με κάποιο τρόπο να εκτονωθεί. Αλλά δεν προέκυψε με βία. Το αντίθετο θα έλεγα. Ήρθε σαν απόφαση που έμοιαζε να την είχα πάρει ασυνείδητα απο καιρό. 

Το έργο ανεβαίνει για δεύτερη φορά. Ποιο θεωρείτε το στοιχείο που έκανε την παράσταση επιτυχημένη;

Αν και είναι μια ερώτηση που απευθύνεται κυρίως στους θεατές που την είδαν και στους ανθρώπους που έγραψαν γι αυτήν, θεωρώ πως η αγάπη με την οποία έγινε πράξη αυτή η δουλειά, οι συνεργάτες της και η αλήθεια με την οποία παρουσιάζεται έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην θερμή σποδοχή του κόσμου. Μιλάμε για ψυχογράφημα με ισχυρό αποτύπωμα. Αν δεν είσαι αληθινός πάνω στην σκηνή, έχεις χαθεί. Ο θεατής μέσα απ τα μάτια σου, βλέπει να ξεδιπλώνεται μια συνταρακτική ιστορία, και καθρεφτίζεται ψυχικά μέσα σ αυτήν. Πλάθει με την φαντασία του, εικόνες μιας ολότελα δικής του κινηματογραφικής ταινίας. Συναισθάνεται τα δύο βασικά πρόσωπα του διηγήματος. Και κάτι τέτοιο δεν είναι αυτονόητο στο θέατρο. 

Στο «Αμάρτημα της μητρός μου» ξεδιπλώνεται μία τραυματική εμπειρία του ίδιου του συγγραφέα. Διαβάζοντάς το, πολλές φορές έχουν φύγει ασυναίσθητα δάκρυα. Για εσάς πόσο απαιτητικό ήταν να σκηνοθετήσετε και να ερμηνεύσετε έναν τέτοιο μονόλογο; 

Ιδιαίτερα απαιτητικό ασφαλώς αλλά όχι επίπονο. Όταν αγαπάς κάτι πολύ, τότε ο κόπος σου, όσος κι αν είναι, είναι γλυκός. Τα δάκρυα δεν είναι παρά μια μορφή εκτόνωσης της συγκίνησης. Και δεν είναι ασφαλώς κακό που υπάρχουν. Μόνο που η συγκίνηση προηγείται. Ακόμα κι αν δεν υπάρχουν δάκρυα υπάρχει συγκίνηση. Η απόσταση απ το γεγονός που διηγούμαστε, κάνει συνήθως το ακροατήριό μας να συγκινείται περισσότερο. Και να μας συναισθάνεται περισσότερο. Αυτό που μας σώζει αμφότερους και αυτούς που είναι πάνω στην σκηνή αλλά αυτούς που είναι απο κάτω, είναι η σύμβαση. Το γεγονός δηλαδή ότι δεν ταυτιζόμαστε. Ούτε εμείς πάσχουμε πάνω στην σκηνή εκατό τοις εκατό, θα ήταν επικίνδυνο άλλωστε, αλλά ούτε και οι θεατές που μας βλέπουν πιστεύουν εκατό τοις εκατό ότι είμαστε όντως ο Βιζυηνός, ο Οιδίποδας, ο Μάκμπεθ κι ο Ιάγος. Αυτό όμως δεν μας αποτρέπει να νιώσουμε να φανταστούμε και να σκεφτούμε. Οι δυσκολίες που αντιμετώπισα, όπως με ρωτήσατε, ήταν κυρίως στο πως θα μπορέσω να δημιουργήσω σκηνοθετικά ένα παράλληλο εικαστικό σύμπαν, απο κινήσεις, αντικείμενα, ήχους αλλά και εικόνες που προσδίδουν ακόμα μεγαλύτερη δύναμη στο κείμενο και φωτίζουν ακόμη και τις πιο κρυφές πτυχές του. Γίνεται μια βουτιά στην μνήμη συτού του ανθρώπου, που ανακαλεί μέσω αυτής της αναδρομής όλα τα πρόσωπα που έπαιξαν ρόλο στην τραυματική του αυτή εμπειρία και λειτουργώντας σχεδόν ψυχαναλυτικά, καταφέρνει να την διαχειρίζεται ολοένα και καλύτερα. Αλλιώς δεν θα είχε το κουράγιο να την γράψει. Να την επικονωνήσει δημόσια. Αυτή όμως η διαδικασία της αναδρομής στο τραύμα με μια συχνότητα ψυχαναλυτικού χαρακτήρα ήταν για μένα ο άξονας της σκηνοθετικής προσέγγισης του διηγήματος. Φαντάστηκα δηλαδή, με λίγα λόγια, πως θα μπορούσε να κάνει αυτό που βλέπουν οι θεατές στην παράσταση, κάθε βδομάδα, κάθε μήνα ακόμα και κάθε μέρα αν το έχει ανάγκη. Και κάθε φορά να το πηγαίνει ένα στάδιο παραπέρα. Μέχρι εκεί που αντέχει. Με τον τρόπο που αντέχει. Με τον ένα ή με τον άλλον τρόπο να καταφέρνει να το διαχειριστεί κάθε φορά. 

Σε τι έγκειται η διαχρονικότητα του Βιζυηνού, δεδομένου, ότι το διήγημα έχει γραφτεί το 1883, στην καθαρεύουσα και ανοίγει για πρώτη φορά τον κόσμο της ψυχής στην ελληνική δραματογραφία 

Σ αυτό που έχουν όλα τα μεγάλα έργα ως επίκεντρο. Τον άνθρωπο. Με τις υπαρξιακές του αγωνίες, τα τραύματά του, τις πλάνες του, τα σκοτάδια του, την εσωτερική προσπάθεια να τα ξεπεράσει, να τα εξομολογηθεί και να μπορέσει να συγχωρέσει, όπως στην προκειμένη περίπτωση.

Τελικά, υπάρχουν αμαρτήματα; 

Αν δεν θεωρούμε του εαυτους μας θεούς, υπάρχουν. Αστοχίες του νου κατά τους αρχαίους. Είναι ανθρώπινο. Το ζήτημα είναι η διαχείρισή τους απο την στιγμή που τα αντιλαμβάνεσαι ως τέτοια, γιατί καμιά φορά η πλάνη σου είναι τόσο μεγάλη που μπορεί να μην τα βλέπεις. Αν όμως τα βλέπεις, τότε καλό θα ήταν να μην τα επαναλάβεις.

Στην εποχή μας βλέπουμε όλο και περισσότερα νέα ταλέντα στην υποκριτική να έρχονται στο προσκήνιο. Ποια συμβουλή θα δίνατε σε ένα νέο παιδί που θέλει να ασχοληθεί με το χώρο;

Να γνωρίζει πως αυτή η τέχνη, χρειάζεται αφοσίωση και δουλειά. Πως δεν θα βγάλει πολλά λεφτά, αλλά θα νιώθει πλούσιος. Πως αν δεν την αγαπήσει βαθιά, δεν θα μπορέσει να προχωρήσει. Και πως δεν πρέπει ποτέ να κάνει πίσω στα όνειρά του. Γιατί τα όνειρα χρειάζονται πίστη. 

Αν δεν ήσασταν ηθοποιός, θα ήσασταν… 

Μουσικός ή αθλητής ή ενδεχομένως και τραγουδιστής. Κι επειδή μ αρέσουν και οι κατασκευές με ξύλο, ποιος ξέρει, μπορεί και ξυλουργός.

Τι σας αποφορτίζει;

Να παίζω μπάσκετ, ποδόσφαιρο με τον γιό μου, τα ταξίδια, το κολύμπι, η μουσική και το τραγούδι.

Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια;

Ο Βιζυηνός είναι η προτεραιότητά μου για το εγγύς μέλλον. Υπάρχουν κι άλλα έργα προ των πυλών που δεν είναι ανακοινώσιμα.  Έχω σκοπό όμως να κάνω και κάτι που να έχει σχέση με την ποίηση που δεν το έχω κάνει ποτέ. Κι αυτό γιατί στην ποίηση, ο βαθμός δυσκολίας είναι έτσι κι αλλιώς υψηλότατος. Κι αυτό είναι πρόκληση. Όμως θεωρώ πως όλοι την έχουμε ανάγκη κι ας την αποστρεφόμαστε πολλές φορές. Χωρίς την ποίηση η ζωή μας θα έμοιαζε ακίνητη και άνυδρη. 

«Το αμάρτημα της μητρός μου»

Συντελεστές

Συγγραφέας: : Γεώργιος Βιζυηνός

Σκηνοθεσία – Ερμηνεία: Κωνσταντίνος Γιαννακόπουλος

Μουσική: Θοδωρής Οικονόμου

Σκηνικά/ Κοστούμια: Πάρις Μέξης

Σχεδιασμός κίνησης: Βρισηίδα Σολωμού

Σχεδιασμός φωτισμών: Χριστίνα Θανάσουλα

Βοηθός φωτισμών: Ιφιγένεια Γιαννιού

Βοηθός Σκηνοθέτη: Φάνης Σακελλαρίου

Φωτογραφίες: Μαριλένα Αναστασιάδου

Video: Θάνος Μαργαρίτης

Γραφιστική επιμέλεια: xMx graphics

Info:

Θέατρο Ραντάρ

Παραστάσεις: Κάθε Δευτέρα και Τρίτη, στις 21.00