Γυναίκες με αλωπεκία: Πώς η Τέχνη αποτύπωσε την απώλεια των γυναικείων μαλλιών

Δεν είναι λίγες οι γυναίκες που έχουν αντιμετωπίσει αλωπεκία σε κάποια φάση της ζωής τους, είτε έχουν χάσει όλα τους τα μαλλιά, είτε μέρος τους. Οι διαφορετικοί τρόποι, με τους οποίους αυτές οι γυναίκες έχουν χάσει τα μαλλιά τους, έχει αποτυπωθεί με επίσης διαφορετικούς τρόπους στην ιστορία της Τέχνης ανά τους αιώνες.

Για παράδειγμα, τον 16ο και τον 17ο αιώνα στη Βρετανία, η αλωπεκία των γυναικών «μεταφραζόταν» ως τιμωρία για αμαρτίες, συμπεριλαμβανομένης της μοιχείας. Η ιστορία της τέχνης, ωστόσο, αντιμετώπιζε με περισσότερη ουδετερότητα, ακόμη και συμπάθεια ή θετικότητα, τις γυναίκες με αλωπεκία. Στη θρησκευτική ή μυθολογική τέχνη πολλές φορές μία τέτοια γυναίκα αποτυπώνεται ως θεότητα.

Ο πίνακας «Παναγία και βρέφος» του Ιταλού Αναγεννησιακού Carlo Crivelli, που φιλοτεχνήθηκε τον 15ο αιώνα, απεικονίζει την Παναγία και τον Ιησού μέσα σε χρυσό φόντο. Η Παναγία είναι ζωγραφισμένη με ένα τεράστιο μέτωπο και τα ξανθά μαλλιά της φαίνονται πολύ αραιά, ειδικά στο δεξί μέρος του κεφαλιού της.

Αυτή η σύνδεση της αλωπεκίας με τη θεϊκότητα αντικατοπτρίζεται στο έργο ενός άλλου Αναγεννησιακού ζωγράφου, του Ιταλού Cosmè Tura. Στον δικό του πίνακα με τίτλο Madonna of the Zodiac δείχνει τόσο τη μητέρα, όσο και το μωρό με αραιά μαλλιά και φαρδιά μέτωπα.

Επίσης, ο Ιταλός γλύπτης Andrea della Robbia, το 1475 αποτύπωσε το γλυπτό του από τερακότα με τίτλο Prudence ως ένα δικέφαλο, καραφλό πρόσωπο.

Η φαλάκρα στις γυναίκες έχει συνδεθεί με τη θεϊκότητα για διάφορους λόγους. Αποσπά την προσοχή και την έμφαση από την φυσική εμφάνιση και εμβαθύνει στο πιο πνευματικό επίπεδο της γυναίκας. Αλλά και η σκόπιμη αφαίρεση μαλλιών έχει παίξει επίσης, τον ρόλο της.

Σε ορισμένους θρησκευτικούς ανθρώπους, όπως οι Βουδίστριες καλόγριες ή σύζυγοι των υπερορθοδόξων Χαρεντί Εβραίων, το φαλακρό κεφάλι θεωρείται πιο αγνό και το ξύρισμά του αντιπροσωπεύει ένα τελετουργικό θυσίας.

Από την Αρχαία Αίγυπτο μέχρι τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση

Γυρνώντας στην αρχαίά εποχή, τα καλλιτεχνήματα στον τάφο του Φαραώ της Αιγύπτου Αχενατόν, ο οποίος κυβέρνησε από το 1351 μέχρι το 1334 πΧ, αποτυπώνει τις δύο κόρες του γυμνές και φαλακρές. Το ξύρισμα του κεφαλιού, όσο και ο φυσικό, φαλακρό κεφάλι ήταν κοινότυπο στους Αρχαίους Αιγυπτίους, τόσο στους άνδρες, όσο και στις γυναίκες.

Στην πραγματικότητα, οι αρχαίοι Αιγύπτιοι είχαν διακριτούς όρους για τη γυναικεία και την ανδρική αλωπεκία. Αυτό επιβεβαιώνει το πόσο συνηθισμένη ήταν η φαλάκρα, το ξύρισμα κεφαλιού και η χρήση περούκας και από τα δύο φύλα.

Και δεν ήταν μόνο η Αίγυπτος. Αργότερα, μερικώς ή πλήρως ξυρισμένα κεφάλια ιστορικά ήταν κάτι το σύνηθες, τόσο στους άνδρες, όσο και στις γυναίκες στην υπο-Σαχάρια Αφρική. Σύμφωνα με ταξιδευτές και παρατηρητές, μεταξύ των κατοίκων του βασιλείου Ισίνι (σημερινή Γκάνα) τον 18ο αιώνα κάποιοι κάτοικοι ξύριζαν μόνο το μισό τους κεφάλι, ενώ άλλοι άφηναν αξύριστα κάποια σκόρπια τμήματά του.  

Τον 15ο αιώνα, ο πίνακας «Άνδρας και γυναίκα στο παράθυρο» του Ιταλού ζωγράφου Φρα Φιλίππο Λίπι απεικονίζει ένα αριστοκρατικό ζευγάρι σε προφίλ με μία γυναίκα να κοιτάει έναν άνδρα. Η γυναίκα αποτυπώνεται με πολύ φαρδύ μέτωπο και η κορυφή των μαλλιών της είναι ψηλά.

Η εμφάνιση αραιών μαλλιών στη μεσαιωνική και αναγεννησιακή Ευρώπη μπορεί να ήταν της μόδας και μάλιστα να θεωρούνταν σημάδι ευφυΐας, ενθαρρύνοντας τα έθιμα του ξυρίσματος του μετώπου και των εντελώς βγαλμένων φρυδιών.

Τον 16ο αιώνα η Ελισάβετ Α’ της Αγγλίας συχνά ζωγραφιζόταν με αυτόν τον τρόπο. Ένα πορτρέτο της την αποτυπώνει με τις στολισμένες αμφιέσεις της, με ένα κόσμημα γεμάτο πέρλες σε  γυμνό μέτωπο.

Η αφαίρεση της τρίχας από το σώμα της γυναίκας εκείνη την εποχή, συμπεριλαμβανομένου και του μετώπου δεν ήταν θέμα μόδας. Αναμφισβήτητα προήλθε λόγω των πατριαρχικών ιδεών, ότι οι τρίχες στο γυναικείο σώμα ήταν βρόμικες και κατ’ επέκταση επικίνδυνες για τους άνδρες.

Η σύγχρονη αλωπεκία

Σήμερα, έρευνες και διαφιμήσεις τείνουν να ανοίγουν τη συζήτηση για την απώλεια μαλλιών με ιατρικούς όρους, ως μία μορφή επιβλαβούς ασθένειας. Άρθρο του BBC αναφέρθηκε στους ανθρώπους με γυροειδή αλωπεκία (απώλεια μέρους του τριχωτού) ως ασθενείς και την εμπειρία τους ως δύσκολη. Επίσης, τα φαρμακευτικά και τα καλλυντικά προϊόντα προωθούνται ως «απαραίτητες» θεραπείες.

Ωστόσο, καθώς πολλές μορφές αλωπεκίας δεν έχουν οριοθετηθεί, πολλές από τις θεραπείες που προσφέρονται ενδέχεται να μην είναι αποτελεσματικές ή ακόμη και να ενέχουν κινδύνους με παρενέργειες.

Η αποτύπωση της αλωπεκίας στην ιστορία της Τέχνης αποτελεί μία υπενθύμιση για τους πολλούς, περίπλοκους τρόπους, με τους οποίους έχει απεικονιστεί η γυναικεία απώλεια μαλλιών. Είτε κάποιες φορές χρησιμοποιούνταν ως μέσο για να τις ντροπιάσουν, είτε άλλες ήταν αντικείμενο σεβασμού και ένδειξη θεϊκότητας, η αλήθεια είναι πως η απώλεια μαλλιών σίγουρα δεν αποδεικνύει το παραμικρό για την αξία μιας γυναίκας, το ήθος ή το στάτους της.

Πηγή: CNN

Διαβάστε επίσης:

Χωρίζουν Τζένιφερ Λόπεζ – Μπεν Άφλεκ; Φουντώνουν οι φήμες

20η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης: Όλες οι παρουσιάσεις βιβλίων που θα πραγματοποιηθούν στο πλαίσιο της έκθεσης