Η ταινία «Ναπολέων» προσφέρει γνήσιο υπερθέαµα µε µια επική περιπέτεια για την πολυτάραχη ανέλιξη του θρυλικού Ναπολέοντα Βοναπάρτη, τον οποίο υποδύεται ο βραβευµένος µε Όσκαρ Joaquin Phoenix. Τη σκηνοθεσία της υπερπαραγωγής εποχής υπογράφει ο εµβληµατικός αριστοτέχνης Ridley Scott που χαρίζει απλόχερα µερικές από τις πιο απαιτητικές, δυναµικές σκηνές µάχης στην ιστορία του κινηµατογράφου.
Η χηµεία του Ναπολέοντα µε την Ιωσηφίνα αποδίδεται από το πρωταγωνιστικό δίδυµο όπως το συµπληρώνει άρτια η Vanessa Kirby, ενώ η θυελλώδης και αντισυµβατική σχέση τους εκφράζεται εκρηκτικά από το σενάριο του David Scarpa.
Το ανελέητο ταξίδι του Βοναπάρτη στην κορυφή της εξουσίας και οι ιδιοφυείς στρατιωτικές και πολιτικές τακτικές του µέσα από το πρίσµα της εκρηκτικής σχέσης εξάρτησης µε τη µοναδική του αληθινή αγάπη, την Ιωσηφίνα.
Διάρκεια: 158’
23 Νοεµβρίου στους κινηµατογράφους από τη FEELGOOD
Ένας από τους µεγαλύτερους στρατηγούς όλων των εποχών, ο Ναπολέων Βοναπάρτης, έχει προκαλέσει την κριτική και τον θαυµασµό των ακαδηµαϊκών, των πολιτικών και του ίδιου τού λαού του. Η ανέλιξή του στην εξουσία και οι σκληρές στρατηγικές του είναι διαβόητες και έχουν επηρεάσει τις γενιές που ακολούθησαν, από τον Ουίνστον Τσόρτσιλ µέχρι τον Φρίντριχ Νίτσε.
Ατρόµητος στον πόλεµο, ένας τύραννος στη χώρα του, αλλά και ένας απελευθερωτής που ξεκίνησε από το µηδέν, ήταν µία από τις πρώτες προσωπικότητες που έδειξαν ότι η αρχηγική ικανότητα µπορεί να προέλθει από οποιαδήποτε κοινωνική τάξη. Η επιτυχία του στο πεδίο της µάχης είναι θρυλική. Ήταν τόσο ευφυής στον πόλεµο και τόσο ανελέητος που χρειάστηκαν επτά διαφορετικές συµµαχίες ευρωπαϊκών δυνάµεων για να τον κατατροπώσουν.
Αλλά εκτός πεδίου µάχης, η εµµονή του µε την Ιωσηφίνα -την ερωµένη, σύζυγο και αυτοκράτειρά του- θα καθόριζε τη ζωή του όσο και οι µάχες.
Για τον υποψήφιο για Όσκαρ σκηνοθέτη Ridley Scott (O Μονοµάχος-Gladiator, Θέλµα και Λουίζ-Thelma and Louise, Μαύρο γεράκι: Η κατάρριψη-Black Hawk Down), αυτή η ιστορία -η ανέλιξη σε στρατιωτική ιδιοφυία, η ευκαιρία να δείξει τη διττή του φύση σε µια επική κλίµακα- είναι κάτι που ήθελε να µεταφέρει στη µεγάλη οθόνη για χρόνια. « Έχω µια προτίµηση στο ιστορικό δράµα, γιατί η ιστορία έχει πολύ ενδιαφέρον», λέει ο σκηνοθέτης. «Η ιστορία του Ναπολέοντα είναι η αρχή της µοντέρνας ιστορίας. Άλλαξε τον κόσµο, έγραψε ξανά τους κανόνες».
Αλλά εκτός αυτού, ο Ναπολέων ήταν ένας µοναδικά συναρπαστικός χαρακτήρας για ταινία, γιατί -όπως πολλοί από εµάς- ήταν δέσµιος του συναισθήµατος. «Μπορεί να ήταν φοβερός στη στρατηγική και την πολιτική, αλλά είχε εµµονή µε τη γυναίκα του και σκεφτόταν τι έκανε εκείνη στο Παρίσι, όσο οδηγούσε τα στρατεύµατα για να κατακτήσει τη Μόσχα». Άλλωστε, ο Ναπολέων έχει απασχολήσει µεγάλους σκηνοθέτες, όπως τον Stanley Kubrick που ποτέ δεν κατάφερε να κάνει την ταινία που ήθελε
Το πάθος του Scott µε τον στρατηγό και την εποχή εκείνη είχε εκδηλωθεί από τις αρχές της καριέρας του. Η πρώτη ταινία του, The Duellists, διαδραµατίζεται στην εποχή του Ναπολέοντα. Λέει ότι αυτή ήταν η ταινία χάρη στην οποία είδε από πρώτο χέρι πώς και γιατί το κοινό ανταποκρίνεται σε ιστορικές αφηγήσεις.
«Η ιστορία είναι πολύ ενδιαφέρουσα, γιατί δεν µαθαίνουµε από τα λάθη µας» λέει ο Scott. Έτσι, µια ιστορική ταινία που καλύπτει γεγονότα πριν από 200 χρόνια, µέσα από το φίλτρο του καλλιτέχνη, γίνεται επίκαιρη.
Ως δηµιουργός, ο Scott γνωρίζει καλά ότι φέρει την ευθύνη απέναντι στην ιστορία και την τέχνη. «Ένα χρόνο αφού έκανα την ταινία «Ο Μονοµάχος», έλαβα ένα γράµµα από έναν ακαδηµαϊκό ενός σπουδαίου πανεπιστηµίου» λέει ο Scott. «Με ευχαρίστησε που ζωντάνεψα ξανά τη ρωµαϊκή αυτοκρατορία. Οι φοιτητές του ενθουσιάστηκαν µε το θέµα».
Ο Scott συγκρίνει τη δηµιουργία µιας ιστορικής ταινίας µε «µια µαθηµατική εξίσωση, όπου µπορεί κάτι να συµβεί ή να µη συµβεί. Όλα καταλήγουν στην έρευνα και στην απόφαση που θα πάρεις». Ο Scott λέει ότι τον ενδιέφερε να µελετήσει την ψυχολογία του Ναπολέοντα όσο και να κινηµατογραφήσει τις επικές µάχες. «Ένας από τους λόγους που µας γοητεύει ο Ναπολέοντας είναι γιατί ήταν περίπλοκος. Δεν είναι εύκολο να προσδιορίσεις τη ζωή του. Μπορείς να διαβάσεις µια βιογραφία του και να ξέρεις τι έγινε, αλλά αυτό που µε ενδιαφέρει ως δηµιουργό είναι ο χαρακτήρας του, που ξεπερνάει την ιστορία και εισχωρεί στο µυαλό του».
Για να δηµιουργήσει την επική κλίµακα της ταινίας, ο Scott συγκέντρωσε ξανά συνεργάτες από το παρελθόν: τον σκηνογράφο Arthur Max (υποψήφιος για Όσκαρ για τις ταινίες Ο Μονοµάχος-Gladiator και Η Διάσωση-The Martian), την ενδυµατολόγο Janty Yates (βραβευµένη µε Όσκαρ για την ταινία Ο Μονοµάχος- Gladiator), τον διευθυντή φωτογραφίας Dariusz Wolski (Όλα τα λεφτά του κόσµου-All the Money in the World, Alien: Covenant) και τον δύο φορές βραβευµένο µε Όσκαρ για σπέσιαλ εφέ Neil Corbould (Ο Mονοµάχος – Gladiator).
Μπορεί να φαίνεται ότι ο Scott προσελκύει τους κορυφαίους καλλιτέχνες γιατί θέλουν να δουλέψουν µε έναν σπουδαίο σκηνοθέτη, αλλά ο ίδιος επιµένει ότι η έλξη είναι αµοιβαία. «Όλα αυτά τα στοιχεία είναι απίστευτα σηµαντικά» λέει. «Είµαι ευγνώµων που έχω αυτούς τους ακραία ταλαντούχους ανθρώπους, που θέλουν ακόµα να συνεργάζονται µαζί µου. Όταν ξέρω ότι τα καλλιτεχνικά τµήµατα είναι σε τόσο ικανά χέρια, τότε µπορώ να αποδώσω».
Μπροστά στην κάµερα, ο Scott συνεργάζεται ξανά µε τον Joaquin Phoenix, που υποδυόταν τον αυτοκράτορα Κόµµοδο στην ταινία Ο Μονοµάχος. Όταν ο σκηνοθέτης είδε τη βραβευµένη ερµηνεία του ηθοποιού στην ταινία Joker επιβεβαίωσε ότι θα ήταν τέλειος για τον ρόλο. «Τον είδα και όλα ήρθαν στο µυαλό µου, πώς συνεργαστήκαµε στην ταινία «Ο Μονοµάχος» και τι ταξίδι έκανε µε τον χαρακτήρα και σκέφτηκα ότι, ναι, αυτός είναι ο Ναπολέων».
Ο Phoenix λέει ότι επειδή η προετοιµασία του Scott είναι τόσο σχολαστική, του δίνει το περιθώριο να εξερευνήσει τον ρόλο στο σετ. Ήταν πολύ σηµαντικό να βρεθεί µια ηθοποιός που θα εξέφραζε την ένταση και τη φιλοδοξία της Ιωσηφίνας. Για τον Scott, η διανοµή των ρόλων είναι µια ενστικτώδης διαδικασία.
«Πρέπει να είσαι ανοιχτός. Η Vanessa [Kirby] έπαιξε τον ρόλο µε αυτοπεποίθηση και αισθησιασµό, αλλά το χιούµορ της είναι σπουδαίο. Έχει µια διαισθητική αίσθηση ρυθµού που την κάνει ξεχωριστή και ήταν ένα ενδιαφέρον και εκπληκτικό ταίρι µε τον Joaquin».
Η χηµεία ανάµεσα στους ηθοποιούς θα δηµιουργούσε µια ένταση και δυναµική που όχι µόνο θα ζωντάνευε τους χαρακτήρες αλλά θα πρόσθετε εκρηκτικά επίπεδα στον Ναπολέοντα, καθώς επιζητά να κατακτήσει ολόκληρη την Ευρώπη. Οι ηθοποιοί θα έδιναν πνοή στη θυελλώδη και αντισυµβατική σχέση όπως περιγράφεται στο σενάριο του David Scarpa, αποκαλύπτοντας τους εσωτερικούς δαίµονες του Ναπολέοντα και µια κρυφή πλευρά της ιστορίας Ο Scarpa είχε συνεργαστεί µε τον Scott στην ταινία Όλα τα Λεφτά του Κόσµου και οι δυο τους συζήτησαν τα κρίσιµα σηµεία της ζωής του Ναπολέοντα.
Ήταν ξεκάθαρο από την πρώτη στιγµή της συνάντησής τους ότι ο Ridley είδε την ταινία σαν µια επική ταινία δράσης και µια ιστορία αγάπης ανάµεσα στον Ναπολέοντα και την Ιωσηφίνα. «Αυτή ήταν η συγκεκριµένη ιστορία που ήθελε να εξερευνήσει: µέσα από το πρίσµα της ερωτικής ιστορίας τους» λέει ο παραγωγός Kevin J. Walsh. «Ήταν τρελοί ο ένας για τον άλλον και δεν θα ήταν οι ίδιοι, αν δεν είχαν ο ένας τον άλλον».
Ο Scott διηγείται την ιστορία µέσα από τη σχέση τους, µε όλες τις αντιφάσεις του Ναπολέοντα. «Καταλήγει να σπαράζει στο κλάµα, ο άντρας που κατέκτησε τον θρόνο, που ήταν µια ιδιοφυΐα στη στρατηγική. Μεταµορφώθηκε σε έναν αβοήθητο άντρα, που είναι ερωτευµένος µε τη γυναίκα που κάθεται δίπλα του στον καναπέ, και στην οποία παραδέχεται ότι είναι ένα τίποτα χωρίς εκείνη» λέει ο Scott. «Οι επιστολές του προς εκείνη είναι κωµικά παιδαριώδεις, υπερβολικά ροµαντικές, ακόµα και πρόστυχες. Ήταν τελείως µαγεµένος. Αφού χωρίστηκαν για τελευταία φορά, εκείνη ούτε που τις διάβαζε. Όταν εκείνη πέθανε, όλες οι
επιστολές του ήταν στο κοµοδίνο της».
Ο Phoenix παραδέχεται ότι δεν ήξερε πολλά για τον Ναπολέοντα πριν αναλάβει τον ρόλο και εντυπωσιάστηκε από µερικές πτυχές του χαρακτήρα. Για τον Scott, η επανένωση µε τον Phoenix για πρώτη φορά µετά την ταινία Ο Μονοµάχος ήταν απολαυστική. «Είναι ο µόνος ηθοποιός µε τον οποίο µιλάµε εβδοµάδες πριν, απλώς κουβεντιάζουµε και διαφωνούµε για τις πτυχές του χαρακτήρα. Στο τέλος, συµφωνούµε στα πάντα» λέει ο Scott. «Μου κάνει καλό γιατί µε βοηθάει να παραµείνω αληθινός και εγώ του κάνω καλό γιατί τον κρατάω υπό έλεγχο. Εµφανισιακά, είναι τέλειος για τον ρόλο, µερικά χαρακτηριστικά του είναι απίθανα ίδια µε αυτά του Ναπολέοντα».
Μέρος της συζήτησης ήταν οι διαφορετικές ερµηνείες του Ναπολέοντα. «Συζητήσαµε πολύ για το ποιος και τι θα µπορούσε να είναι, και ο Joa- quin επικεντρώθηκε στο πώς περπατάει, πώς µιλάει, πώς κάθεται» λέει ο Scott. «Μελετήσαµε τα πορτρέτα του που είναι φανταστικά. Είναι, επί της ουσίας, φωτογραφίες της περιόδου. Δεν τον κολακεύουν, τον κοιτάς και ξέρεις ότι έχει ένα µεγάλο “εγώ”». Ο Scott φέρνει αυτό το “εγώ” απέναντι στον µεγάλο του έρωτα, την Ιωσηφίνα.
«Την ώρα που πέθαινε, η Ιωσηφίνα είχε ήδη πεθάνει, αλλά έχει τον τελευταίο λόγο» λέει ο σκηνοθέτης. «Είναι µια ροµαντική πινελιά, αλλά για έναν τύπο που είναι παθιασµένος µε αυτή τη γυναίκα, κανείς δεν ξέρει τι πέρασε από το µυαλό του». Και, όπως επισηµαίνει ο Scott, η Ιωσηφίνα ήταν στο µυαλό του µέχρι το τέλος και το όνοµά της ήταν η τελευταία λέξη που είπε.
H Vanessa Kirby µελέτησε ενδελεχώς τον χαρακτήρας της Ιωσηφίνας διαβάζοντας όσα περισσότερα πράγµατα µπορούσε. «Δεν ήξερα τίποτα για τη γαλλική ιστορία και µου έκανε εντύπωση» λέει η ηθοποιός.
«Οπότε ήταν απολαυστική διαδικασία. Αποµονώθηκα και διάβασα όσα περισσότερα βιβλία µπορούσα και για τους δύο. Πήγα στο Παρίσι, στο µουσείο του Ναπολέοντα. Πήγα και στον τάφο της Ιωσηφίνας. Ήταν µια καταβύθιση στην ιστορία και στην τότε εποχή και ένα προνόµιο να µάθω τόσα πράγµατα για εκείνη».
Προνόµιο µεν, καθόλου εύκολο δε, γιατί ο ρόλος ήταν «οδυνηρός και άβολος», λέει η ηθοποιός, γιατί «είναι η ιστορία πολλών γυναικών. Ένιωσα συµπόνοια για εκείνη, γιατί δεν της επιτρεπόταν να έχει φωνή παρόλο που είχε απίθανα δυνατή ενέργεια».
Η Kirby λέει ότι αυτή η ενέργεια µπορεί να µαγνήτισε τον Ναπολέοντα αλλά κατέστρεψε τη σχέση τους. «Ανήκε στο περιθώριο, όπως και εκείνος» λέει η Kirby, επισηµαίνοντας ότι η Ιωσηφίνα µεγάλωσε στη Μαρτινίκα, µακριά από την αριστοκρατία. Η Kirby τονίζει ότι εξαιτίας της ανατροφής της, «δεν έχει θέση στην αριστοκρατία», αλλά συγχρόνως παραλίγο να ακολουθήσει τον αριστοκράτη σύζυγό της στη λαιµητόµο κατά την Τροµοκρατία.
«Ο Joaquin κι εγώ νιώθαµε ότι καταλάβαινε ο ένας τον άλλον. Κανείς δεν ήθελε να την παντρευτεί, ήταν µια χήρα µε δύο παιδιά και έξι χρόνια µεγαλύτερή του. Αλλά τον µάγεψε. Είχαν κάτι κοινό, ταυτίστηκαν, αναγνώρισαν ο ένας τον άλλον και κατάλαβαν ο ένας τον άλλον ως εκκεντρικές προσωπικότητες. Αποκαλώντας την Ιωσηφίνα δυνατή, η Kirby λέει ότι εκείνη και ο Scott έσκαψαν βαθιά στο πώς τα έβγαλε πέρα. «Ο Ridley κι εγώ συζητήσαµε πολύ για τη διαφορά ανάµεσα στη σεξουαλικότητα και τον αισθησιασµό» λέει.
«Πιστεύω ότι ίσως ο φυσικός αισθησιασµός της ήρθε από την ανατροφή της στην τροπική ζώνη, στη ζέστη, στη µουσική, στην κουλτούρα, στο περιβάλλον. Τα πρώτα της χρόνια είχαν να κάνουν περισσότερο µε τις αισθήσεις και όχι µε το πνεύµα. Αλλά όταν παντρεύεται τον Ναπολέοντα, πρέπει να προσαρµοστεί, να αλλάξει τελείως για να επιβιώσει. Πρέπει να γίνει καλύτερη σύζυγος, η σύζυγος που θέλει εκείνος». «Η Vanessa µπορεί να πάρει την πληροφορία και να την αποδώσει µέσα από µικρές κινήσεις και εκφράσεις» λέει ο Scott. «Εκείνη και ο Joaquin είχαν έναν αβίαστο και ενστικτώδη συγχρονισµό».
Ο Ναπολέων ξεχωρίζει για το γεγονός ότι πολλοί λίγοι σκηνοθέτες έχουν την εµπειρία, το όραµα και την αυτοπεποίθηση να κάνουν µια ταινία τέτοιας επικής κλίµακας. Μετά από µια καριέρα που διανύει µισό αιώνα, η µαεστρία του Scott στο είδος είναι τόσο πλήρης που βρίσκεται στο στοιχείο του γυρίζοντας τις πιο σύνθετες και τροµακτικές σκηνές µε πολλές κάµερες που τραβάνε σε 360 µοίρες καθώς σκηνοθετεί µάχες σε τεράστια πεδία.
Tο γύρισµα µε πολλαπλές κάµερες ήταν µια πρόκληση για κάθε τµήµα, ειδικά όµως για δύο περιπτώσεις: για τον διευθυντή φωτογραφίας Dariusz Wolski που έπρεπε να εξασφαλίσει ότι κάθε κάµερα αιχµαλωτίζει µια εικόνα που είναι τέλεια φωτισµένη και καδραρισµένη και για τη σκηνογραφική οµάδα, καθώς τα σκηνικά του Arthur Max έπρεπε να µοιάζουν αληθινά.
Για τον Wolski, η συνεργασία µε τον Ridley Scott -του οποίου το έργο περιλαµβάνει πολλές αξιοµνηµόνευτες εικόνες- ήταν ένα δώρο. «Οι άνθρωποι έχουν την προκατάληψη ότι αν χρησιµοποιείς πολλαπλές κάµερες, τότε συµβιβάζεσαι σε θέµατα φωτισµού και κάδρου, αλλά ο Ridley είναι ένας πολύ οπτικός τύπος και βρήκαµε αυτή τη µαγική µέθοδο να φωτίζουµε τον χώρο, βάζοντας τους ανθρώπους στη σωστή θέση και βρίσκοντας γωνίες που µοιάζουν ενδιαφέρουσες» σηµειώνει ο Wolski.
Κάθε τµήµα συνεισφέρει στην εκπλήρωση του οράµατος του Scott. «Με τον Ridley, πρέπει να είσαι έτοιµος ανά πάσα στιγµή» λέει ο Max. «Το θέµα µπορεί να ανήκει στο παρελθόν, στο παρόν ή στο µέλλον. Κινείται ελεύθερα από το ένα είδος στο άλλο. Ο Μεσαίωνας είναι µία από τις αγαπηµένες του εποχές, προφανώς. Όλες οι αποχρώσεις του µέλλοντος και του παρόντος επίσης. Τα βιβλικά θέµατα. Και, όπως εδώ, ο 18ος και 19ος αιώνας».
Ο Max δηλώνει ενθουσιασµένος που δούλεψε για αυτόν τον κόσµο. «Είναι η αγαπηµένη µου αρχιτεκτονική περίοδος και είναι πολυποίκιλη. Καλύπτει ένα ακραίο φάσµα, από την πολυτέλεια των παλατιών µέχρι τη µιζέρια των χαµόσπιτων, µε µερικά καµένα χωριά ενδιάµεσα. Βρισκόµαστε στη θάλασσα πάνω σε πλοία. Έχουµε τεράστιες στρατιωτικές συµπλοκές, τη Μάχη του Αούστερλιτς, το Βατερλό, τη µάχη του Μαρένγκο, του Μποροντίνο. Είναι ένα τεράστιο κουτί µε παιχνίδια και ένα θαύµα για τον σκηνογράφο».
Υπό τις οδηγίες του Scott, o Wolski µελέτησε τα διάσηµα πορτρέτα του Ναπολέοντα για έµπνευση. «Ήταν ο πιο καταγεγραµµένος άνθρωπος» λέει ο Wolski. « Έχουµε τους διάσηµους πίνακες του David από την ενθρόνιση και αργότερα από τον Delacroix. Όταν κάνεις µια ταινία εποχής, θέλεις να έχεις φυσικό φως και όπως στους πίνακες του Rembrandt και του Cara- vaggio, υπάρχει πάντα µία πηγή φωτός, ένα µεγάλο παράθυρο είτε ένα τζάκι είτε κεριά και όλα µοιάζουν πανέµορφα. Οπότε χρησιµοποιήσαµε πολύ το φως από µπροστά, όπως όταν κοιτάς τους πίνακες του David, το φως είναι πάντα στον Ναπολέοντα και οι κύριοι χαρακτήρες είναι πιο φωτεινοί και όλοι οι άλλοι είναι στη σκιά».
Φυσικά, ο Wolski σηµειώνει ότι για κάθε σκηνικό, επηρέασε τον φωτισµό της σκηνής. «Η Αίγυπτος είναι πολύ φωτεινή και σκληρή. Η Ρωσία είναι οµιχλώδης και ήπια, σε µόνιµο σούρουπο, σχεδόν µονοχρωµατική µε τόσο χιόνι. Και µετά έχουµε τα πλούσια παλάτια, όπου όλα είναι χρυσά και άφθονα». Ο Max, τρεις φορές υποψήφιος για Όσκαρ µε 15 συνεργασίες µε τον Scott από την ταινία Η Επίλεκτη-G. I. Jane του 1997, έχει παρατηρήσει τις αλλαγές στη σκηνογραφία µέσα στις δεκαετίες.
«Πάντα χτίζαµε µεγάλα σκηνικά, αλλά τώρα χρησιµοποιούµε τον χώρο µε διαφορετικούς τρόπους» εξηγεί ο σκηνογράφος. « Όταν κάναµε την ταινία «Ο Μονοµάχος», το CGI ήταν στη γέννησή του. Είχαµε περιορισµούς στο τι µπορούσαµε να καταφέρουµε. Τώρα, το εύρος της φιλοδοξίας µας έχει επεκταθεί µαζί του. Αλλά ακόµα ανήκουµε στη σχολή που θεωρεί ότι είναι καλύτερο να έχουµε πραγµατικά σκηνικά, όχι µόνο ψηφιακά».
Για να προετοιµαστεί για το γύρισµα, ο Scott συγκέντρωσε την οµάδα του σε ένα δωµάτιο πολέµου, που σε αυτή την περίπτωση ήταν όσο πιο κυριολεκτικά γίνεται ένα δωµάτιο πολέµου, δεδοµένης της φύσης της ταινίας. Με τεράστια µοντέλα της µάχης του Βατερλό, του Αούστερλιτς, της Τουλόν και άλλα σχέδια, ο Scott –που είναι ένας εξαιρετικός εικαστικός καλλιτέχνης και έχει πάντα προετοιµάσει ο ίδιος τα storyboards της κάθε ταινίας του– συγκέντρωσε όλη την οµάδα για να µοιραστεί το όραµά του και να καθοδηγήσει την οµάδα προς τις εικόνες που ήθελε να πετύχει.
Για την ταινία Ο Ναπολέων, ο Scott θα επιστράτευε µέχρι έντεκα κάµερες την ίδια στιγµή. Ο Phoenix χάρηκε µε την ευκαιρία να συνεργαστεί ξανά µε τον Ridley Scott. «Αν είµαστε τυχεροί και ανακαλύψουµε κάτι και υπάρχει µία ξεχωριστή στιγµή όπου συµβαίνει κάτι τυχαία, τότε είναι σχεδόν πάντα εγγυηµένο ότι ο Ridley το έχει καταγράψει» λέει ο πρωταγωνιστής.
«Μας επέτρεψε να αυτοσχεδιάσουµε» λέει η Kirby. «Δεν χρειάζεται να θυµάσαι ακριβώς τις κινήσεις που έκανες στην προηγούµενη λήψη. Είναι µια ευκαιρία για συνεργασία, καθώς πηγαίναµε στο µόνιτορ και βλέπαµε το υλικό µε τον Ridley και πετούσαµε ιδέες στο πώς θα µπορούσαµε να το κάνουµε διαφορετικά».
Εξαιτίας της επιθυµίας του Ridley να κάνει γύρισµα µε πολλαπλές κάµερες, οι τοποθεσίες του γυρίσµατος ήταν πλήρως σκηνογραφηµένες. Παρόλο που έχει συνεργαστεί πολλές φορές µε τον Scott, ο Max ένιωθε νευρικότητα για το µέγεθος του εγχειρήµατος. «Η οµάδα µου κι εγώ παρακολουθούσαµε τα µόνιτορ πολύ προσεκτικά» εξηγεί. «Δεν µπορούµε να κλέψουµε µε τον Ridley. Όλα έχουν να κάνουν µε το µέγεθος και τη λεπτοµέρεια. Είναι σαν να ζεις σε έναν πίνακα, είναι µεγάλη πρόκληση, αλλά και µια απολαυστική εµπειρία».
Για τη Vanessa Kirby, το τεράστιο µέγεθος της παραγωγής ήταν καθηλωτικό. «Θυµάµαι να κοιτάµε µε τον Joaquin πάνω από τα οικοδοµικά τετράγωνα στη Μάλτα και να βλέπουµε όλους αυτούς του πάγκους στην αγορά, τόσα διαφορετικά σκηνικά και στησίµατα» λέει η Kirby.
«Ήταν απίστευτο και τεράστιο». Ένας από τους παράγοντες κλειδιά για το γύρισµα ενός ιστορικού έπους είναι να βρεθούν οι τοποθεσίες που θα στέκουν ως παλάτια και µεγαλοπρεπή σπίτια στη ζωή του Ναπολέοντα. Το γύρισµα στην Αγγλία πρόσφερε πολλές κατάλληλες τοποθεσίες στον σκηνογράφο Arthur Max. «Η Αγγλία έχει πολλά νεοκλασικά κτίρια, ίσως γιατί µεγάλο µέρος του αγγλικού και του γαλλικού στυλ προέρχεται από την κλαστική ιταλική αρχιτεκτονική» λέει ο σκηνογράφος.
Ως επί το πλείστον, η παραγωγή κινήθηκε κοντά στο Λονδίνο. Σε ελάχιστες περιπτώσεις, όµως, αυτό δεν ίσχυσε. «Το Boughton House βρίσκεται στο Northamptonshire, τρεις ώρες από το Λονδίνο µε το αυτοκίνητο» λέει ο Max. «Χτίστηκε τον 18ο αιώνα από έναν γαλλόφιλο ΒρΒρετανό που αγαπούσε τη γαλλική αρχιτεκτονική. Μοιάζει µε γαλλικό chateau σε ένα περίφηµο κτήµα µε πρόβατα, άλογα και πανέµορφες βελανιδιές.
Ήταν πολύ ξεχωριστό και αποφασίσαµε ότι θα είναι το chateau του Ναπολέοντα» Σε αυτό το chateau, η οµάδα του Max µπόρεσε να γεµίσει ένα δωµάτιο µε πολύ ιδιαίτερα έπιπλα. «Είχαµε νοικιάσει ένα κρεβάτι από το µουσείο Victoria & Albert, το οποίο δεν µπορούσαµε να πλησιάσουµε σε λιγότερο από ένα µέτρο, ήταν τόσο εύθραυστο» θυµάται. «Ζητήσαµε να το χρησιµοποιήσουµε σε µια ερωτική σκηνή και τρόµαξαν και µόνο που τους ρωτήσαµε».
Παροµοίως, οι δηµιουργοί µετέφεραν την παραγωγή έξω από το Oxfordshire για να κάνουν γύρισµα στο Ανάκτορο Μπλένχαϊµ. «Είναι ένα νεοκλασικό κτίριο στην κλίµακά του, στα υλικά του, είναι εκπληκτικό» λέει ο Max. «Και µετά ανακαλύψαµε ότι µπορούµε να χρησιµοποιήσουµε τον εξωτερικό χώρο για µερικές γωνίες που θα αναπαριστούσαν άλλες χώρες, καθώς ο Ναπολέοντας πλησίαζε το Παρίσι ή επιστρέφοντας από τη Μόσχα. Ο Ridley είναι αριστοτέχνης σε αυτό. Εσύ αναρωτιέσαι πώς γίνεται να µοιάσει διαφορετικό, αλλά µετακινείς ορισµένα έπιπλα, αλλάζεις τον φωτισµό, τη γωνία της κάµερας και τον φακό και δεν το καταλαβαίνεις. Ο Ridley έχει τόση εµπειρία, του βγαίνει αβίαστα».
Μερικές τοποθεσίες της ταινίας ήταν οικείες στον Scott και τους συνεργάτες του, καθώς πολλές χρησιµοποιήθηκαν στην ταινία Ο Μονοµάχος, όπως το Bourne Wood στο Surrey και το Fort Ricasoli στη Μάλτα. « Ήταν σαν ένας παλιός φίλος, ένα παλιό ζευγάρι παπούτσια» λέει ο Max. «Είναι πολύ άνετα εκεί. Χρησιµοποιήσαµε πολλές περιοχές και χώρους όπου είχαµε γυρίσει παλιότερα, αλλά µε πολύ διαφορετικούς τρόπους».
Μια επική ταινία δράσης του Ridley Scott που αναπαριστά τις διάσηµες µάχες του Ναπολέοντα -της Τουλόν, του Αούστερλιτς, του Βατερλό και άλλες- απαιτούσε έναν τεράστιο αριθµό ηθοποιών που θα κινούνταν σαν στρατιώτες της εποχής εκείνης. Την αποστολή να δηµιουργήσει τους στρατούς (τον γαλλικό, φυσικά, αλλά και τον αυστριακό, τον ρωσικό και τις βρετανικές δυνάµεις) ανέλαβε ο στρατιωτικός σύµβουλος Paul Biddiss.
«Στήσαµε κέντρο εκπαίδευσης για το πεζικό και το πυροβολικό µας» θυµάται. «Δεν παίρνεις έναν κοµπάρσο από τον δρόµο και του βάζεις µια στολή. Πρέπει να τον εκπαιδεύσεις στις µανούβρες που χρησιµοποιούσαν στην εποχή του Ναπολέοντα. Είναι µία από τις πιο δύσκολες εποχές, γιατί η εκπαίδευση ήταν πολύ τεχνική, όπως και οι διατυπώσεις». Με τόσες κάµερες να αιχµαλωτίζουν τη δράση, δεν µπορούσε κανείς να κρυφτεί. « Όλοι έπρεπε να ξέρουν τις ασκήσεις, πώς να γεµίζουν ένα µουσκέτο, πώς να βαδίζουν, πώς να πηγαίνουν από το ένα σηµείο στο άλλο, όπως ένας στρατιώτης του Ναπολέοντα θα έκανε τότε» επισηµαίνει ο Biddiss.
Ο Biddiss είχε υπόψη του επίσης ότι δούλευε µε ηθοποιούς που θα έπρεπε να εκφράζουν τον φόβο των χαρακτήρων. «Οι Ναπολεόντειοι Πόλεµοι προκάλεσαν µαζικούς θανάτους» εξηγεί. « Όλοι έπρεπε να το εκφράσουν αυτό στο παίξιµό τους, σαν να προετοιµάζονταν να συναντήσουν τον θάνατό τους καθώς βάδιζαν στα πυρά και στους κανονιοβολισµούς».
Ενδεικτικά, ο Biddiss δεν προετοίµαζε τους ηθοποιούς για κάποια συγκεκριµένη χορογραφία µάχης, αλλά για όποια συνθήκη πρόκυπτε στο γύρισµα.
Δεν υπάρχουν πολλοί ειδικοί στα εφέ των οποίων τα ονόµατα να είναι γνωστά, ακόµα και από σινεφίλ. Αλλά αν υπάρχουν, τότε ο Neil Corbould είναι ένας από αυτούς. Ευρέως καταξιωµένος, έχει λάβει δύο βραβεία Όσκαρ, συµπεριλαµβανοµένου και αυτού που κέρδισε για την ταινία Ο Μονοµάχος. Για τον Corbould, η ευκαιρία να δουλέψει για την ταινία Ναπολέων ήταν υπέροχη. «Ένα ακόµα έπος του Ridley Scott – µια ευκαιρία για εφέ που είναι σαν όνειρο» λέει.
Η ταινία είχε πολλές προκλήσεις: κανονιοβολισµούς, ανατροπές αλόγων, αποκεφαλισµούς… ακόµα και µία σκηνή µάχης που ήθελε τα άλογα να σπάνε τον πάγο και να βυθίζονται σε µια παγωµένη λίµνη. «Όταν είσαι εν µέσω µάχης, ο Ridley θέλει να γίνεται χαµός» λέει ο Corbould. «Βάζει το κοινό στη µάχη. Πιο πολύ αίµα, λάσπη παντού, κολληµένη στους ηθοποιούς, πράγµατα να πετάγονται από πάσα κατεύθυνση, πολύς καπνός».
Ίσως το αποκορύφωµα του έργου του Corbould να είναι η δηµιουργία της παγωµένης λίµνης όπου πέφτουν τα άλογα του εχθρού, καθώς ο Ναπολέων διατάζει τον στρατό του να ρίχνει στην επιφάνειά της. Για µία ακόµα φορά, ήταν η µεγάλη εµπειρία των δηµιουργών –κυρίως του Scott και του Corbould– που έδωσε τη λύση. « Έχω κάνει κάτι παρόµοιο παλιότερα, αλλά σε µια δεξαµενή σε ένα άνετο στούντιο. Η διαφορά εδώ ήταν ότι έπρεπε να γίνει στο πεδίο της µάχης» λέει ο Corbould. Ο τρόπος ήταν αρχικά να δηµιουργηθεί η παγωµένη λίµνη. «Όπως πάντα µε τον Ridley, αυτό ήταν το µεγαλύτερο εφέ χιονιού που έχω κάνει. Στρέµµατα και στρέµµατα» λέει. «Όταν είδα την τοποθεσία για πρώτη φορά, ήταν τεράστια. Ο µόνος τρόπος να τη µεταµορφώσω σε παγωµένη λίµνη ήταν να σκάψουµε τρύπες. Μετά δηµιουργήσαµε την επιφάνεια µιας παγωµένης λίµνης».
Ο ειδικός στα άλογα Daniel Naprous –και σταθερός συνεργάτης του Scott– λέει ότι το κλειδί είναι να καταλάβεις τι µπορεί να κάνει ένα άλογο και πού θα πρέπει να χρησιµοποιηθούν µηχανικά άλογα. Κάτω από τα επίπεδα του χιονιού του Corbould, οι δηµιουργοί έβαλαν ένα λαστιχένιο στρώµα, παρόµοιο µε αυτό που υπάρχει στις παιδικές χαρές, για να τρέχουν τα άλογα και σύµφωνα µε τον Naprous, τα αληθινά άλογα µπορούσαν να µπουν στο νερό κατεβαίνοντας µια ράµπα. Επίσης, εκπαιδεύτηκαν να κολυµπούν και να βγαίνουν από το νερό από άλλη ράµπα. Αλλά υπάρχουν πολλά πράγµατα που τα ζωντανά άλογα δεν µπορούσαν να αναπαραστήσουν και τότε χρειάστηκε άλλη λύση. Για τη σκηνή µε τα άλογα που πέφτουν στη λίµνη µέσα από την παγωµένη επιφάνεια, ο Naprous έδωσε τα ηνία στον Corbould, που χρησιµοποίησε µηχανικά άλογα και έχτισε µια δεξαµενή ειδικά για τη σκηνή.
«Σκάψαµε µια δεξαµενή σε 30 επί 40 µέτρα και τη χρησιµοποιήσαµε για τα εφέ των ανθρώπων που πέφτουν στο νερό µέσα από τον πάγο» λέει ο Corbould. Η δηµιουργία ενός µηχανισµού µε καταπακτή ήταν καταλυτική.
«Και µετά, µε τις οχτώ κάµερες του Ridley, χρειάστηκαν µόνο µία-δύο λήψεις. Μας πήρε λίγο χρόνο να στήσουµε για το γύρισµα και οι λήψεις ήταν λίγες, αλλά µας έδωσαν 50 µε 60 πλάνα. Είναι µια απίθανη και αποτελεσµατική µέθοδος δουλειάς». Με τον Scott να γυρίζει µε τόσες κάµερες, τα µέλη της οµάδας του Corbould χρειάστηκε να παίζουν στη σκηνή, ντυµένοι σαν στρατιώτες. Μία ακόµα πρόκληση ήταν να αναπαρασταθεί το επεισόδιο στο οποίο το άλογο του Ναπολέοντα βάλλεται από µια οβίδα κατά τη διάρκεια της µάχης. Χρειαζόταν µια ειδική κατασκευή. Το µηχανικό άλογο θα έπρεπε να αναποδογυρίσει ρεαλιστικά. Θα έπρεπε να µοιάζει ότι ραντίζει γύρω του µε αίµα.
«Ήταν περίπλοκο, γιατί απαιτούσε πολλές τεχνικές. Ειδικά εφέ, προσθετικά, οπτικά εφέ, έναν χειριστή για την κατασκευή. Όλες αυτές οι τεχνικές έπρεπε να συνδυαστούν για να αποδώσουν τη σκηνή τέλεια» λέει ο Corbould. «Είναι µια θρυλική εµφάνιση του Ναπολέοντα, στην καρδιά της µάχης, όπου είναι καλυµµένος µε αίµα».
Μία άλλη κοµψή λύση ήταν να επιστρατευτεί η κινηµατογραφική µαγεία, όπου αυτό ήταν εφικτό. Για την επίθεση στο λιµάνι της Τουλόν, η σκηνή απαιτούσε οι οµάδες να σκαρφαλώνουν µε σκάλες για την επίθεση. Αν είχε γίνει έτσι στην πραγµατικότητα, τότε αυτές οι σκάλες θα ήταν από ξύλο, οπότε η οµάδα του Corbould έφτιαξε αρχικά µια σκάλα από βελανιδιά. «Ούτε έξι άντρες δεν µπορούσαν να τη σηκώσουν, ήταν τόσο βαριά» λέει. Η λύση δόθηκε µε 30 µεταλλικές και ελαφριές σκάλες, οι οποίες ήταν εύκολες στη µεταφορά.
Έχοντας συνεργαστεί πολλές φορές µε τον Ridley, συµπεριλαµβανοµένου και της ταινίας Ο Μονοµάχος, η ενδυµατολόγος Janty Yates ήξερε πού έµπλεκε. «Η συνεργασία µε τον Ridley είναι πάντα µεγάλη υπόθεση. Πρέπει να δώσεις τον καλύτερο εαυτό σου και ακόµα περισσότερα» εξηγεί. Ως µέρος της έρευνας, η Yates πήγε στη Γαλλία για να µελετήσει τους χαρακτήρες. «Πήγα στο Musee de L’Emperi, στο Musee de L’Homme και στο Malmaison, όπου ζούσε η Ιωσηφίνα τα τελευταία της χρόνια. Πήγα και στο Φονταινεµπλώ, που βρίθει από εικόνες του Ναπολέοντα».
Όλη αυτή η έρευνα τη βοήθησε να τοποθετήσει την Ιωσηφίνα σε διαφορετικές χρονικές στιγµές της ιστορίας και να αποδώσει τη σχέση της µε τον Ναπολέοντα. «Καταλήξαµε στο ασήµι και τον χρυσό κατά τα χρόνια της αναρρίχησής της» εξηγεί η ενδυµατολόγος. «Οι τουαλέτες της εξελίχθηκαν από απλές σε περίτεχνες και άρχισε να φοράει περισσότερα κοσµήµατα». Για τις λεπτοµέρειες των στολών του Ναπολέοντα, ο Crossman ήθελε να αιχµαλωτίσει την οµορφιά της µόδας της εποχής. «Οι στολές ήταν κοντά στα πολιτικά ρούχα, οπότε βρήκαµε πραγµατικά κοµµάτια και τα αντιγράψαµε για να κάνουµε τα δείγµατα του Ναπολέοντα».
Οι ηθοποιοί λένε συχνά ότι βρήκαν τον χαρακτήρα τους µέσα από το κουστούµι και η Kirby δεν είναι εξαίρεση. «Το ταξίδι µε τα κουστούµια ήταν εκπληκτικό, η Janty είναι ιδιοφυία» λέει. «Δεν µπορούσα να πιστέψω την τεχνική που χρειάστηκε για κάθε φόρεµα. Όλα ήταν σχεδιασµένα από την Janty που βασίστηκε σε πραγµατικά φορέµατα και όλα ήταν χειροποίητα. Ακόµα και για µια σκηνή των 30 δευτερολέπτων, το κοµµάτι ήταν εκπληκτικό. Είχε πολλή πλάκα, κάθε πρωί, να διαλέγουµε ποιο φόρεµα θα φορέσω».
Εξαιτίας της κλίµακας της παραγωγής και του πλήθους των κοµπάρσων, η Janty στράφηκε για βοήθεια στον David Crossman, έναν ειδικό στα στρατιωτικά ενδύµατα, που ανέλαβε τις λεπτοµέρειες της εµφάνισης του Ναπολέοντα και των διαφορετικών στρατευµάτων. Για τον Crossman, η κύρια πρόκληση ήταν να δηµιουργήσει τον µεγάλο αριθµό των κουστουµιών. «Θα περίµενε κανείς ότι υπάρχουν αρκετά έτοιµα κουστούµια, αλλά δεν υπήρχε τίποτα. Δεν µπορούσαµε να νοικιάσουµε τις στολές. Ράψαµε το 95% των κουστουµιών, σχεδόν διαλύσαµε το εργοστάσιο για να τα καταφέρουµε εγκαίρως. Εξαιτίας της ταχύτητας του Ridley, κάναµε γύρισµα την ενθρόνιση τη µία εβδοµάδα, και την άλλη το Βατερλό, δύο τεράστιες σκηνές».
Για τη µουσική υπόκρουση της ταινίας, ο Scott συνεργάστηκε για πρώτη φορά µε τον βρετανό συνθέτη Martin Phipps. Οι δυο τους συναντήθηκαν πριν το γύρισµα και ο Scott έδωσε στον Phipps την αίσθηση της ταινίας που θα έκανε. «Αν σκεφτείς µια κλασική ταινία του Ridley Scott, ακούγεται πολλή µουσική που σχολιάζει σκηνές δράσης ή ροµαντικές σκηνές. Αλλά ο Ridley µού µίλησε για το ότι αγαπά ιδιαίτερα την ταινία «Μπάρι Λίντον» (Barry Lyndon) του Kubrick» λέει ο Phipps. «Σε θέµατα ύφους, το Barry Lyndon ήταν ένας καλός οδηγός. Στην πραγµατικότητα η ταινία «Μπάρι Λίντον» δεν είχε πρωτότυπη µουσική, καµία µουσική σύνθεση για την ακρίβεια, αλλά µόνο κοµµάτια εκείνης της εποχής που είχε συλλέξει και µοντάρει ο Kubrick.
Οπότε µετέφερα αυτή την προσέγγιση στην ταινία, πολλά από τα κοµµάτια που έγραψα ήταν σαν τη µουσική της περιόδου ή µοιάζουν σαν να γράφτηκαν τότε και δεν ενορχηστρώθηκαν µε τον παραδοσιακό τρόπο. Ήταν ένα βήµα πίσω, µια ευκαιρία να είµαι πιο συγκεκριµένος, πιο προσεκτικός για το πού θα χρησιµοποιούσαµε τη µουσική, πού όχι και τι θα έκανε η µουσική».
Ένα στοιχείο που ήταν σηµαντικό για να αποδοθεί στη µουσική ήταν η αίσθηση ότι ο Ναπολέων ήταν ένας παρείσακτος, ένας αλήτης από την Κορσική µε πικρία και φιλοδοξία. «Θελήσαµε να το έχουµε αυτό στη µουσική, την αίσθηση ότι είναι ξενόφερτος» λέει ο Phipps. « Ένας τρόπος ήταν µέσα από τραγουδιστές από την Κορσική. Χρησιµοποιήσαµε επίσης µουσικά θέµατα που παίχτηκαν από λιγότερο εκλεπτυσµένα όργανα, όχι από γυαλισµένα κλασικά και ορχηστρικά όργανα. Η µουσική ακούγεται πιο αιχµηρή έτσι». Ένα από αυτά τα όργανα ήταν ένα πιάνο που ανήκε στον Ναπολέοντα, δανεισµένο από τον Μουσείο του Λονδίνου. Συνοδεύεται από λαϊκά όργανα, όπως ένα ακορντεόν, πρώιµα έγχορδα, ακόµα και ένα οργάνιστρο.
Τα κεντρικά µουσικά θέµατα της ταινίας, φυσικά, είναι αυτά του Ναπολέοντα και της Ιωσηφίνας. «Το θέµα του Ναπολέοντα ξεκινάει απλά µε ένα πιάνο και µετά παραδίδεται σε µία σόλο τροµπέτα. Μέχρι το τέλος της ταινίας, ανθίζει σε µία ορχηστρική και φωνητική εκτέλεση» εξηγεί ο Phipps. «Το θέµα της Ιωσηφίνας, από την άλλη, είναι πιο θρηνητικό. Το θέµα της είναι γραµµένο σε ρυθµό ¾, όπως ένα βαλς. Έχει ακορντεόν και µια µεγάλη χορωδία που µουρµουρίζει απαλά. Ακούγεται τρεις ή τέσσερις φορές σε σκηνές που η Ιωσηφίνα υποφέρει».
*** Οι δηλώσεις έγιναν κατά τη διάρκεια παραγωγής της ταινίας και πριν την απεργία των σωµατείων SAG-AFTRA
Σκηνοθεσία:Ridley Scott
Σενάριο:David Scarpa
Παίζουν:Joaquin Phoenix, Vanessa Kirby, Ben Miles
Διεύθυνση Φωτογραφίας:Dariusz Wolski
Σκηνογραφία:Arthur Max
Κοστούµια:Janty Yates, David Crossman
Μοντάζ:Sam Restivo, Claire Simpson
Μουσική:Martin Phipps
“Καπετάν Μιχάλης”: Μόλις κυκλοφόρησε το καθηλωτικό τρέιλερ της ταινίας, με τον Αιμίλιο Χειλάκη
Η Φόνισσα: Καθηλώνει η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη στο επίσημο τρέιλερ της ταινίας
Μεγάλη αναστάτωση επικρατεί στη Σύρο, όπου μία γυναίκα βρέθηκε νεκρή νωρίς το απόγευμα, με τραύματα…
Η πρόσφατη εμφάνιση της Σαρλίζ Θερόν στην πρεμιέρα της ταινίας «The Odyssey» στο Παρίσι προκάλεσε…
Κάποιες αποφάσεις δεν μοιάζουν σημαντικές τη στιγμή που λαμβάνονται. Ωστόσο, είναι εκείνες που μπορούν να…
Το περπάτημα θεωρείται μία από τις πιο ασφαλείς και αποτελεσματικές μορφές άσκησης. Τον τελευταίο καιρό,…
Έκτακτο δελτίο επικίνδυνων καιρικών φαινομένων εξέδωσε σήμερα η ΕΜΥ. Σύμφωνα με την Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία,…
Αν αναζητάς έναν καλοκαιρινό προορισμό που συνδυάζει εντυπωσιακά τοπία, κρυστάλλινα νερά και μια αίσθηση αυθεντικής…