Monika Kouros στο InfoWoman: Η κατάθλιψη δεν είναι απλώς μια «κακή μέρα»

Η Monika Kuros μιλά στο InfoWoman για την κατάθλιψη, τη σιωπηλή ψυχική εξάντληση της σύγχρονης εποχής, την εφηβική ψυχική υγεία και τη σημασία της θεραπείας, εξηγώντας πότε η θλίψη μετατρέπεται σε νόσο και γιατί η κατανόηση του εαυτού μας είναι σήμερα πιο αναγκαία από ποτέ.

Μπορεί η ανάγνωση ενός βιβλίου να μας βοηθήσει στην κατανόηση ότι βρισκόμαστε σε φάση κατάθλιψης;

Η ανάγνωση ενός βιβλίου λειτουργεί συχνά σαν ένας καθρέφτης που μας επιτρέπει να δούμε καθαρά αυτό που νιώθουμε, αλλά δεν έχουμε καταφέρει ακόμα να ονομάσουμε. Μέσα από τις σελίδες, ο αναγνώστης μπορεί να βρει τις λέξεις για τον δικό του εσωτερικό πόνο. Στο βιβλίο μου, φροντίζω να εξηγώ με πολύ απλό τρόπο τα κριτήρια του DSM-5. Για όσους δεν το γνωρίζουν, το DSM-5 είναι ουσιαστικά ο «οδικός χάρτης» που χρησιμοποιούμε εμείς οι ειδικοί ψυχικής υγείας σε όλο τον κόσμο για να διαγνώσουμε την κατάθλιψη με ακρίβεια. Είναι ένα παγκόσμιο επιστημονικό εγχειρίδιο που μας βοηθά να ξεχωρίσουμε τη θλίψη από τη νόσο. Κατανοώντας αυτά τα κριτήρια μέσα από το βιβλίο, ο καθένας μπορεί να καταλάβει αν αυτό που βιώνει είναι μια παροδική δυσκολία ή κάτι που χρειάζεται πιο συστηματική φροντίδα.

Το βιβλίο σας είναι το αποτέλεσμα μιας χρόνιας έρευνας με ασθενείς;

Αυτό το βιβλίο είναι η απόσταξη χιλιάδων ωρών στον χώρο της θεραπείας, ακούγοντας ανθρώπινες ιστορίες, πόνους και θριάμβους. Δεν είναι ένα θεωρητικό εγχειρίδιο, αλλά ένας συνοδοιπόρος που παίρνει τον αναγνώστη από το χέρι και τον οδηγεί με ασφάλεια από το σκοτάδι προς το φως, βήμα-βήμα. Ήθελα να είναι κάτι παραπάνω από ένα βιβλίο που απλώς διαβάζεται. Γι’ αυτόν τον λόγο, έχω αφήσει επίτηδες χώρο μέσα στις σελίδες του, ώστε ο αναγνώστης να μπορεί να καταγράφει τις δικές του σκέψεις, τα συναισθήματα και τις παρατηρήσεις του. Είναι ένας ζωντανός διάλογος ανάμεσα σε εμένα και σε εκείνον που το κρατάει στα χέρια του, ένα προσωπικό ημερολόγιο θεραπείας.

Πώς αναγνωρίζω ότι έχω κατάθλιψη;

Η κατάθλιψη δεν είναι απλώς μια «κακή μέρα» ή μια παροδική στενοχώρια που όλοι νιώθουμε. Η ειδοποιός διαφορά κρύβεται στη διάρκεια και στην ένταση. Όταν το αίσθημα του κενού, η έλλειψη ενδιαφέροντος για πράγματα που άλλοτε μας έδιναν χαρά και η βαθιά κόπωση επιμένουν για το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν καθημερινά, για τουλάχιστον δύο εβδομάδες, τότε το σώμα και η ψυχή μας στέλνουν ένα σήμα κινδύνου. Ο χρόνος είναι ο καθοριστικός παράγοντας που μας δείχνει ότι δεν πρόκειται για μια απλή θλίψη, αλλά για μια κατάσταση που χρειάζεται τη φροντίδα και την προσοχή μας.

Ποιο είναι το πρώτο σύμπτωμα; Μπορούμε να τα κωδικοποιήσουμε;

Συχνά το πρώτο σημάδι δεν είναι το κλάμα, αλλά μια παράξενη αίσθηση ότι τα χρώματα γύρω μας έχουν ξεθωριάσει. Η «ανηδονία», δηλαδή η απώλεια της ικανότητας να νιώθουμε ευχαρίστηση, είναι συνήθως ο πρώτος ψίθυρος της κατάθλιψης. Αν και κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός, θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα συμπτώματα επηρεάζουν τρία επίπεδα: το σώμα μας με αλλαγές στον ύπνο ή την ενέργεια, τα συναισθήματά μας με μια διαρκή απελπισία και τις σκέψεις μας, οι οποίες γίνονται πιο βαριές, αυτοκριτικές και απαισιόδοξες. Είναι σαν να φοράμε ένα γκρίζο φίλτρο που αλλοιώνει τα πάντα.

Είναι αλήθεια αυτό που γράφεται, ότι όλοι οι άνθρωποι στον σημερινό δυτικό κόσμο πάσχουν από κατάθλιψη;

Είναι μια μεγάλη κουβέντα και ίσως μια παρεξήγηση. Δεν πάσχουν όλοι από την κλινική νόσο της κατάθλιψης, αλλά είναι αλήθεια ότι ο σύγχρονος δυτικός τρόπος ζωής δημιουργεί το τέλειο έδαφος για να νοσήσουμε. Ζούμε σε μια εποχή με τρομερή ταχύτητα, απομόνωση πίσω από οθόνες και μια διαρκή πίεση να είμαστε «τέλειοι» και «παραγωγικοί». Αυτό το κυνήγι της ευτυχίας συχνά μας οδηγεί στην εξάντληση και τη θλίψη. Αν και δεν είμαστε όλοι καταθλιπτικοί, είμαστε σχεδόν όλοι ευάλωτοι και συναισθηματικά κουρασμένοι, γι’ αυτό και η κατανόηση του εαυτού μας δεν είναι πια πολυτέλεια, αλλά επιτακτική ανάγκη για να επιβιώσουμε ψυχικά.

Η περίοδος του Covid και της καραντίνας μας έφερε πιο κοντά στη συνειδητοποίηση ότι κάτι δεν πάει καλά;

Η πανδημία λειτούργησε σαν ένας μεγάλος μεγεθυντικός φακός. Πριν την καραντίνα, οι περισσότεροι από εμάς χρησιμοποιούσαμε την έντονη κοινωνική ζωή, τη δουλειά ή ακόμα και το τρέξιμο της ημέρας ως έναν τρόπο να αποφεύγουμε να κοιτάξουμε μέσα μας. Όταν ο κόσμος εξωτερικά «σταμάτησε», αναγκαστήκαμε να μείνουμε μόνοι με τις σκέψεις μας, χωρίς περισπασμούς. Εκεί, πολλοί άνθρωποι ήρθαν αντιμέτωποι με κενά και τραύματα που προϋπήρχαν, αλλά ήταν καλυμμένα. Δεν μας «αρρώστησε» απαραίτητα η καραντίνα, αλλά μας έδωσε τον χρόνο και τη σιωπή που χρειαζόταν για να ακούσουμε όσα ήδη πονούσαν μέσα μας.

Είναι απαραίτητο να έχουμε έναν ειδικό στη ζωή μας;

Δεν θα έλεγα ότι είναι απαραίτητο για την επιβίωση, αλλά είναι ένα δώρο που όλοι αξίζουμε να κάνουμε στον εαυτό μας. Ένας ειδικός δεν είναι κάποιος που θα σου δώσει έτοιμες λύσεις ή θα σου πει τι να κάνεις, αλλά ένας συνοδοιπόρος που κρατάει έναν καθαρό καθρέφτη μπροστά σου. Στη σύγχρονη ζωή, όπου οι σχέσεις μας συχνά γίνονται επιφανειακές, η ψυχοθεραπεία προσφέρει έναν ασφαλή χώρο όπου μπορείς να είσαι ο εαυτός σου χωρίς τον φόβο της κριτικής. Είναι μια επένδυση στην αυτογνωσία που μας επιτρέπει να ζούμε πιο συνειδητά και όχι απλώς να αντιδρούμε στις καταστάσεις.

Πότε πάμε σε ψυχολόγο, πότε σε ειδικό συμπεριφοράς και πότε σε ψυχίατρο-ψυχαναλυτή;

Η επιλογή εξαρτάται από το τι ζητά η ψυχή και το σώμα μας τη δεδομένη στιγμή. Όταν νιώθουμε ότι οι σκέψεις μας μας εγκλωβίζουν και δυσκολευόμαστε να διαχειριστούμε τα συναισθήματά μας στην καθημερινότητα, ένας ψυχολόγος ή ένας θεραπευτής που εστιάζει στον τρόπο που σκεφτόμαστε και δρούμε μπορεί να μας βοηθήσει να αλλάξουμε τα μοτίβα που μας μπλοκάρουν. Ο ψυχίατρος είναι απαραίτητος όταν το βιολογικό μας σύστημα χρειάζεται υποστήριξη, όταν δηλαδή το βάρος είναι τόσο μεγάλο που δεν έχουμε καν το κουράγιο να ξεκινήσουμε μια συζήτηση.

Μιλώντας για εφηβική κατάθλιψη, ποιο είναι το πρώτο δείγμα ότι υπάρχει νόσος;

Στους εφήβους η κατάθλιψη σπάνια μοιάζει με τη θλίψη των ενηλίκων. Το πρώτο και πιο συχνό σημάδι δεν είναι τα δάκρυα, αλλά η απόσυρση και η ευερεθιστότητα. Όταν ένα παιδί που άλλοτε ήταν επικοινωνιακό ξαφνικά κλείνεται στο δωμάτιό του, χάνει το ενδιαφέρον του για πράγματα που αγαπούσε ή αντιδρά με θυμό σε απλά ερεθίσματα, τότε η ψυχή του μας στέλνει ένα σήμα κινδύνου. Οι έφηβοι συχνά δεν έχουν τις λέξεις να εκφράσουν το κενό που νιώθουν, οπότε το εκφράζουν μέσα από τη σιωπή ή την αντίδραση. Η απώλεια της χαράς για τη ζωή, ακόμη και στις μικρές της στιγμές, είναι η πιο σοβαρή ένδειξη ότι ο έφηβος χρειάζεται την προσοχή και την τρυφερότητα μας.

Διαβάστε επίσης:

Ο συγγραφέας του “Σασμού” Σπύρος Πετρουλάκης για το φονικό του 21χρονου στην Κρήτη

4 συμβουλές για καθαρό νεροχύτη χωρίς βακτήρια