Μια ιδιαίτερα επώδυνη τροπική νόσος, ο ιός Chikungunya, φαίνεται πως μπορεί πλέον να μεταδοθεί από κουνούπια στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη. Όπως επισημαίνεται, οι αυξημένες θερμοκρασίες που συνδέονται με την κλιματική κρίση διευρύνουν σημαντικά το «παράθυρο» μετάδοσης: σε χώρες της νότιας Ευρώπης όπως η Ισπανία και η Ελλάδα οι μολύνσεις θεωρούνται πιθανές για πάνω από έξι μήνες τον χρόνο, ενώ στη νοτιοανατολική Αγγλία εκτιμάται ότι μπορεί να υπάρξει κίνδυνος ακόμη και για περίπου δύο μήνες ετησίως. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι όσο συνεχίζεται η υπερθέρμανση, η εξάπλωση προς πιο βόρειες περιοχές είναι θέμα χρόνου.
Η συγκεκριμένη ανάλυση χαρακτηρίζεται ως η πρώτη που εξετάζει ολοκληρωμένα πώς επηρεάζει η θερμοκρασία τον χρόνο επώασης του ιού μέσα στο ασιατικό κουνούπι-τίγρη (Aedes albopictus) — ένα χωροκατακτητικό είδος που έχει εξαπλωθεί στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες. Τα ευρήματα έδειξαν ότι η ελάχιστη θερμοκρασία στην οποία μπορούν να εμφανιστούν μολύνσεις είναι κατά 2,5°C χαμηλότερη από ό,τι θεωρούσαμε μέχρι σήμερα, κάτι που οι ερευνητές περιγράφουν ως «ιδιαίτερα σοκαριστικό».
Ο ιός Chikungunya εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 1952 στην Τανζανία και για χρόνια περιοριζόταν σε τροπικές ζώνες, όπου καταγράφονται εκατομμύρια λοιμώξεις κάθε χρόνο. Η νόσος συνδέεται με έντονο και παρατεταμένο πόνο στις αρθρώσεις, που μπορεί να είναι εξουθενωτικός, ενώ σε μικρά παιδιά και ηλικιωμένους ενδέχεται να αποδειχθεί ακόμη και θανατηφόρος.
Τα τελευταία χρόνια έχουν αναφερθεί λίγα κρούσματα σε περισσότερες από 10 ευρωπαϊκές χώρες, ωστόσο το 2025 σημειώθηκαν μεγάλης κλίμακας επιδημίες εκατοντάδων κρουσμάτων σε Γαλλία και Ιταλία. Ο Σαντίπ Τεγκάρ, από το Βρετανικό Κέντρο Οικολογίας και Υδρολογίας (UKCEH) και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, ανέφερε πως η Ευρώπη θερμαίνεται περίπου με διπλάσιο ρυθμό σε σχέση με τον παγκόσμιο μέσο όρο, και ότι το χαμηλότερο θερμοκρασιακό όριο μετάδοσης κάνει τις νέες εκτιμήσεις ιδιαίτερα ανησυχητικές, με την επέκταση προς βορρά να θεωρείται αναπόφευκτη.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Δρ. Steven White (UKCEH) σημείωσε ότι πριν από δύο δεκαετίες η ιδέα τροπικών νοσημάτων όπως το chikungunya ή ο δάγκειος πυρετός στην Ευρώπη θα έμοιαζε αδιανόητη, όμως πλέον η πραγματικότητα έχει αλλάξει, εξαιτίας τόσο της παρουσίας του κουνουπιού-τίγρη όσο και της κλιματικής αλλαγής. Ενδεικτικά, ανέφερε ότι μέχρι πρόσφατα η Γαλλία είχε καταγράψει περίπου 30 κρούσματα σε μια δεκαετία, ενώ «πέρυσι» έφτασε να έχει πάνω από 800, με μεταφορά του ιού μέσω ταξιδιωτών από τροπικές περιοχές (όπως η Ρεϋνιόν).
Το ασιατικό κουνούπι-τίγρη, που τσιμπά κυρίως κατά τη διάρκεια της ημέρας, μετακινείται σταδιακά βορειότερα καθώς ανεβαίνουν οι θερμοκρασίες. Έχει εντοπιστεί και στο Ηνωμένο Βασίλειο, χωρίς όμως να έχει τεκμηριωθεί εγκατάστασή του. Υπάρχουν εμβόλια, τα οποία χαρακτηρίζονται δαπανηρά, ωστόσο η πιο πρακτική «ασπίδα» παραμένει η αποφυγή τσιμπημάτων.
Η δρ. Νταϊάνα Ρόχας Άλβαρεζ, επικεφαλής ομάδας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για ιούς που μεταδίδονται από έντομα και τσιμπούρια, τόνισε ότι η μελέτη είναι σημαντική γιατί δείχνει πως η μετάδοση στην Ευρώπη μπορεί να γίνεται όλο και πιο συχνή με τον χρόνο. Πρόσθεσε επίσης ότι ο ιός μπορεί να αφήσει μακροχρόνιες συνέπειες, καθώς έως και το 40% των ασθενών ενδέχεται να συνεχίζει να έχει αρθρίτιδα ή πολύ έντονο πόνο ακόμη και πέντε χρόνια μετά.
Όπως εξηγούν οι επιστήμονες, όταν ένα κουνούπι τσιμπήσει μολυσμένο άτομο, ο ιός περνά στο έντερό του και, μετά από περίοδο επώασης, βρίσκεται στο σάλιο του — άρα μπορεί να μολύνει το επόμενο άτομο που θα τσιμπήσει. Αν όμως ο χρόνος επώασης ξεπεράσει τη διάρκεια ζωής του κουνουπιού, τότε ο ιός δεν προλαβαίνει να μεταδοθεί. Η μελέτη (Journal of Royal Society Interface) αξιοποίησε δεδομένα από 49 προηγούμενες εργασίες για να χαρτογραφήσει, για πρώτη φορά σε όλο το φάσμα θερμοκρασιών, τον χρόνο επώασης στο κουνούπι-τίγρη.
Τα συμπεράσματα δείχνουν ότι η «θερμοκρασία αποκοπής» για μετάδοση είναι 13°C–14°C. Αυτό μεταφράζεται σε πιθανότητα εμφάνισης λοιμώξεων για πάνω από έξι μήνες τον χρόνο σε Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία και Ελλάδα, και για τρεις έως πέντε μήνες τον χρόνο σε Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Ελβετία και άλλες 12 ευρωπαϊκές χώρες. Μέχρι σήμερα, το ελάχιστο όριο υπολογιζόταν στους 16°C–18°C, άρα ο κίνδυνος αφορά πλέον περισσότερες περιοχές και για μεγαλύτερη διάρκεια μέσα στο έτος.
Η νέα δουλειά, όπως σημείωσε ο Τεγκάρ, προσφέρει πολύ πιο «στοχευμένη» εικόνα για το πού και πότε υπάρχει πιθανότητα μετάδοσης, ώστε οι τοπικές αρχές να μπορούν να αποφασίσουν εγκαίρως πότε και σε ποιες περιοχές χρειάζεται παρέμβαση.
Τα κρούσματα στην Ευρώπη συνήθως ξεκινούν από μολυσμένους ταξιδιώτες που επιστρέφουν από τροπικές περιοχές και τσιμπιούνται από τοπικά κουνούπια-τίγρεις, τα οποία στη συνέχεια μεταδίδουν τον ιό. Μέχρι σήμερα, οι κρύοι ευρωπαϊκοί χειμώνες περιόριζαν τη δραστηριότητα των κουνουπιών και λειτουργούσαν ως «φράγμα» από χρονιά σε χρονιά. Ωστόσο, οι επιστήμονες ήδη παρατηρούν στη νότια Ευρώπη δραστηριότητα κουνουπιών σε μεγαλύτερο μέρος του έτους, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε ισχυρότερες επιδημίες όσο θερμαίνεται η ήπειρος — ένα θέμα που διερευνά περαιτέρω η ομάδα του UKCEH.
Τέλος, σημειώνεται ότι δεν έχουν καταγραφεί ακόμη τοπικές μεταδόσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο, όμως από τον Ιανουάριο έως τον Ιούνιο του 2025 αναφέρθηκαν 73 κρούσματα-ρεκόρ σε άτομα που μολύνθηκαν στο εξωτερικό, αριθμός σχεδόν τριπλάσιος σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2024.
Διαβάστε επίσης:
Κινηματογραφική λέσχη Solaris: Αναλυτικά το πρόγραμμα Φεβρουαρίου-Απριλίου 2026
«Μια Καθαρά Δευτέρα κι έναν καιρό»: Το παραμύθι που στηρίζει παιδιά με οπτική αναπηρία
Σχετικά Άρθρα
Google News