Στον κόσμο των social media κυκλοφορεί η εντύπωση ότι υπάρχουν «απαγορευμένες λέξεις»: όροι που, αν χρησιμοποιηθούν, μπορεί να μειώσουν δραματικά την απήχηση ενός βίντεο ή να φέρουν «τιμωρίες» από τους αλγορίθμους. YouTube, Meta και TikTok επιμένουν ότι δεν υπάρχει μυστική λίστα και ότι όλα κρίνονται με βάση το πλαίσιο και την πρόθεση. Η εμπειρία όμως των δημιουργών περιεχομένου δείχνει μια πιο σύνθετη πραγματικότητα.
Έτσι γεννήθηκε το λεγόμενο algospeak: μια μισοσοβαρή, μισοαστεία γλώσσα όπου λέξεις όπως “unalived” αντικαθιστούν το “killed”, “seggs” το “sex” και “pew pews” τα όπλα. Μέσα από αυτή την κωδικοποιημένη επικοινωνία, οι χρήστες προσπαθούν να θίξουν ευαίσθητα θέματα χωρίς να προκαλέσουν τον «αόρατο κίνδυνο» των αλγορίθμων.
Αλγόριθμοι και γκρίζες ζώνες
Οι πλατφόρμες υπόσχονται διαφάνεια: αναφορές για παραβάσεις, προειδοποιήσεις και κανόνες κοινοτήτων. Στην πράξη όμως, ο τρόπος με τον οποίο εμφανίζεται το περιεχόμενο στους χρήστες καθορίζεται από πολύπλοκα, μη διαφανή συστήματα. Αυτό δημιουργεί μια γκρίζα ζώνη, όπου η αυτολογοκρισία γίνεται συνήθεια.
Ο δημιουργός περιεχομένου Άλεξ Περλμαν, με εκατομμύρια ακόλουθους, περιγράφει την καθημερινή εμπειρία αυτής της αβεβαιότητας. Στο TikTok αποφεύγει να αναφέρει τη λέξη «YouTube», καθώς κάθε φορά που το έκανε η απήχηση των βίντεό του κατέρρεε. Αντίστοιχα, όταν ασχολήθηκε με θέματα όπως ο Τζέφρι Έπσταϊν, αρκετά βίντεο αφαιρέθηκαν χωρίς σαφή εξήγηση, αφήνοντας τον δημιουργό με «strikes» και χωρίς δυνατότητα ακριβούς ελέγχου.
Η λύση του ήταν ξανά το algospeak: αναφερόταν στον Έπσταϊν ως “ο Άνθρωπος του Νησιού”, ελπίζοντας ότι έτσι θα παρακάμψει τα φίλτρα. Το μειονέκτημα ήταν ότι ένα μέρος του κοινού δεν καταλάβαινε για ποιον μιλούσε, με αποτέλεσμα να χάνεται η ουσία της καταγγελίας.
Παρασκηνιακές παρεμβάσεις και «αλγοριθμική φαντασία»
Οι πλατφόρμες υποστηρίζουν ότι οι αλγόριθμοι βασίζονται στις προτιμήσεις των χρηστών και στα δεδομένα αλληλεπίδρασης. Παρ’ όλα αυτά, έχουν αποκαλυφθεί παρασκηνιακές πρακτικές, όπως οδηγίες για να «θαμπώνουν» περιεχόμενο από συγκεκριμένες ομάδες, επιλεκτική προώθηση ή υποβάθμιση πολιτικών ή ευαίσθητων αναρτήσεων.
Αυτό έχει δημιουργήσει μια κουλτούρα που οι ερευνητές αποκαλούν «αλγοριθμική φαντασία»: πεποιθήσεις και μισές αλήθειες σχετικά με το πώς λειτουργούν οι αλγόριθμοι, που οδηγούν τους χρήστες να αλλάζουν τη γλώσσα τους και να αυτολογοκρίνονται.
Ψηφιακός πουριτανισμός και αυτολογοκρισία
Το αποτέλεσμα είναι ένας ιδιότυπος ψηφιακός πουριτανισμός: θάνατος, αυτοκτονία, σεξουαλική κακοποίηση ή ένοπλη βία εμφανίζονται μόνο σε αποστειρωμένη ή κωδικοποιημένη μορφή. Θέματα που απασχολούν το κοινό γίνονται λιγότερο ορατά και συζητήσιμα.
Δεν υπάρχει PDF με τον τίτλο «Απαγορευμένες λέξεις», αλλά η καθημερινή πρακτική των δημιουργών αποδεικνύει πως η αυτολογοκρισία έχει γίνει κανόνας. Όσο οι κανόνες παραμένουν ασαφείς και τα συστήματα εποπτείας μη κατανοητά, τόσο αυξάνονται οι λέξεις που δεν τολμάμε να πούμε.
Διαβάστε επίσης
Βάνα Μπάρμπα: «Δεν ήξερα πόσο δύσκολο και ανόητο είναι να μεγαλώσω μόνη μου ένα παιδί, ήταν λάθος»
Απόκριες 2026: Πότε πέφτει Τσικνοπέμπτη και Καθαρά Δευτέρα
Σχετικά Άρθρα
Google News