Αρχική > Βιβλίο > Ο σκηνοθέτης, ο ηθοποιός Λευτέρης Βογιατζής μέσα από τις εμπειρίες κορυφαίων καλλιτεχνών του θεάτρου

Ο σκηνοθέτης, ο ηθοποιός Λευτέρης Βογιατζής μέσα από τις εμπειρίες κορυφαίων καλλιτεχνών του θεάτρου

Ένας συλλογικός, αφιερωματικός τόμος για τη ζωή και την τέχνη του κορυφαίου Έλληνα σκηνοθέτη και ηθοποιού Λευτέρη Βογιατζή κυκλοφορεί από την Κάπα Εκδοτική. Στο βιβλίο που επιμελήθηκαν η Ομότιμη Καθηγήτρια του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών ΕΚΠΑ, Άννα Ταμπάκη, και η Επίκουρη Καθηγήτρια του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών ΕΚΠΑ, Αλεξία Αλτουβά, καταθέτουν τις εμπειρίες τους κορυφαίοι καλλιτέχνες του θεάτρου (σκηνοθέτες, ηθοποιοί, μουσικοί, σκηνογράφοι, μεταφραστές) που συμπορεύτηκαν με τον Λευτέρη Βογιατζή, ή επηρεάστηκαν από την τέχνη του, και φιλοξενούνται ποικίλες επιστημονικές προσεγγίσεις διακεκριμένων εκπροσώπων του ακαδημαϊκού χώρου.

Στο βιβλίο περιλαμβάνονται 43 συμβολές και μαρτυρίες από τους Λυδία Κονιόρδου, Ελένη Καραμαλέγκου, Ειρήνη Λεβίδη, Άννα Ταμπάκη, George Banu, Ελένη Βαροπούλου, Δημήτρη Δημητριάδη, Δημήτρη Ι. Κυρτάτα, Μιχάλη Βιρβιδάκη, Βαγγέλη Ζλατίντση, Μιχαέλα Αντωνίου, Δημήτρη Ήμελλο, Εύα Μανιδάκη, Νικαίτη Κοντούρη, Αλέκο Λεβίδη, Ιωάννα Ρεμεδιάκη, Μυρτώ Ρήγου, Νίκο Τσαμπούκο, Ελένη Χαβιαρά-Κεχαΐδου, Γιώργο Π. Πεφάνη, Δήμητρα Κονδυλάκη, Ειρήνη Μ. Μουντράκη, Κωνσταντίνο Κυριακό, Γιώργο Βέλτσο, Έλση Σακελλαρίδου, Γρηγόρη Ιωαννίδη, Χρύσα Προκοπάκη, Τζούλια Τσιακίρη, Στάθη Λιβαθινό, Σπύρο Σακκά, Έφη Θεοδώρου, Γιώργο Σκεύα, Θάλεια Ιστικοπούλου, Αλεξάνδρα Παντελάκη, Γιώργο Δούλο, Χλόη Ομπολένσκι, Κατερίνα Ευαγγελάτου, Γιάννη Νταλιάνη, Νίκο Χατζόπουλο, Στεφανία Γουλιώτη, Μαρία Κεχαγιόγλου, Αγγελική Παπαθεμελή, Βασίλη Παπαβασιλείου.

Εμείς μιλήσαμε με την Άννα Ταμπάκη και την Αλεξία Αλτουβά για την εξαιρετική αυτή έκδοση.

Πώς προέκυψε αυτή η έκδοση;

Άννα Ταμπάκη: Λίγο μετά τον αδόκητο θάνατο του Λευτέρη Βογιατζή, το 2013, αισθάνθηκα προσωπικά το χρέος να αποτίσω έναν φόρο τιμής. Προσέγγισα τη σύντροφό του κ. Ειρήνη Λεβίδη και συμφωνήσαμε να διοργανώσουμε στον φυσικό του χώρο, στο θέατρο της οδού Κυκλάδων, μια εκδήλωση με διττό χαρακτήρα. Τι εννοώ διττό χαρακτήρα: αφενός μεν επιστημονικό με αναλύσεις και ομιλίες ειδικών μελετητών και θεωρητικών του θεάτρου και αφετέρου βιωματικό, με προσωπικές μαρτυρίες και παρεμβάσεις φίλων και συνεργατών του: συγγραφέων, μεταφραστών, σκηνοθετών, σκηνογράφων, ηθοποιών, κ.λπ. Η ιδέα αυτή ευοδώθηκε τον Μάιο του 2017, όταν ήμουν Πρόεδρος του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ, τέθηκε υπό την αιγίδα της Φιλοσοφικής Σχολής, και πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με την Εταιρεία Η νέα ΣΚΗΝΗ. Απώτερος στόχος μας, ωστόσο, ήταν το τόσο πλούσιο απόσταγμα γνώσης και βιωματικών εμπειριών να δημοσιευθεί σε τόμο, συμβάλλοντας στην κατανόηση και στον τρόπο δουλειάς ενός τόσο σημαντικού σκηνοθέτη και ηθοποιού. Η παρούσα καλαίσθητη έκδοση των 384 σελ. πραγματοποιήθηκε με την ενίσχυση του Πανεπιστημίου Αθηνών και του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου.

Τι εμπεριέχει η έκδοση αυτή;

Αλεξία Αλτουβά: Η έκδοση εμπεριέχει τα πρακτικά της Επιστημονικής Διημερίδας για τον Λευτέρη Βογιατζή που είχε διοργανωθεί τον Μάιο του 2017. Όμως τα κείμενα ξεφεύγουν από τα όρια ενός αυστηρά ακαδημαϊκού πλαισίου, καθώς καταγράφουν επιπλέον σκέψεις, συναισθήματα, βιώματα και αναμνήσεις ανθρώπων του θεάτρου, που έζησαν από κοντά, συνέπραξαν και συνεισέφεραν στην υλοποίηση του έργου και του οράματος του Λευτέρη Βογιατζή.

Γιατί να διαβάσει κάποιος το βιβλίο αυτό; Γύρω από ποιους άξονες κινείται;

Αλεξία Αλτουβά: Το βιβλίο χωρίζεται σε οκτώ ενότητες που εστιάζονται στην προσωπικότητα του Λευτέρη Βογιατζή και το καλλιτεχνικό του έργο με έμφαση στον καλλιτέχνη, τη διαδικασία της παράστασης, το δραματολόγιο που περιλαμβάνει το αρχαίο θέατρο, το νεοελληνικό έργο και το παγκόσμιο θέατρο, το θέμα της μετάφρασης ως καμβά της σκηνοθεσίας, τον φίλο και συνεργάτη, καθώς και μαρτυρίες για το έργο του. Αφορά όχι μόνο την επιστημονική κοινότητα και τον καλλιτεχνικό κόσμο αλλά και το ευρύ κοινό που αγαπούσε τη δουλειά του. Συνολικά φιλοδοξεί να εμπλουτίσει τη θεατρολογική έρευνα σχετικά με την ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου, να αποτελέσει παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές καλλιτεχνών που θα θελήσουν να εμπνευστούν από το παράδειγμά του αλλά και να συμβάλει στη διατήρηση της μνήμης όσων παρακολούθησαν τις παραστάσεις του και επηρεάστηκαν από το έργο του.

Απευθύνεστε στο ευρύ κοινό ή σε σπουδαστές δραματικών σχολών και «εξειδικευμένους» θεατρόφιλους;

Άννα Ταμπάκη: Απευθυνόμαστε πρωτίστως στους μελετητές του νεοελληνικού θεάτρου, στους φοιτητές των Τμημάτων Θεατρικών Σπουδών και στους σπουδαστές των Δραματικών Σχολών, αλλά και σε ένα ευρύτερο καλλιεργημένο και θεατρόφιλο κοινό. Θεωρώ ότι το βιβλίο αυτό αποτελεί κατάθεση ψυχής μιας ολόκληρης γενιάς που ήσαν πιστοί θαμώνες του θεάτρου της οδού Κυκλάδεων, που παρακολουθούσε με ευλάβεια τα όσα συντελούνταν εκεί. Το βιβλίο απευθύνεται ασφαλώς και στις νεώτερες γενιές, σε όσους επιθυμούν να γνωρίσουν στο μέλλον μια σημαντική όψη της ιστορίας του θεάτρου μας στα τέλη του 20ού και στον αρχόμενο 21ο αιώνα.

Πώς επιλέχθηκαν οι συμβολές και μαρτυρίες για τον Λευτέρη Βογιατζή;

Αλεξία Αλτουβά: Στον τόμο δημοσιεύονται τα κείμενα όσων ομιλητών συμμετείχαν στην Επιστημονική Διημερίδα για τον Λευτέρη Βογιατζή. Σε αυτούς συγκαταλέγονται καλλιτέχνες που αποτελούν ο καθένας τους σημαντικές οντότητες στον χώρο του θεάτρου και του πολιτισμού, όπως είναι ο σκηνοθέτης και συνιδρυτής της Νέας Σκηνής Βασίλης Παπαβασιλείου, η Χλόη Ομπολένσκι από τον χώρο της σκηνογραφίας και ο Σπύρος Σακκάς από τον χώρο του λυρικού θεάτρου, καθώς και ηθοποιοί και σκηνοθέτες, με τη δική τους πορεία και κυρίαρχη παρουσία στη σύγχρονη ελληνική σκηνή, που μυήθηκαν στη θεατρική τέχνη, επηρεάστηκαν και διαμορφώθηκαν καλλιτεχνικά από τον Λευτέρη Βογιατζή, όπως η Λυδία Κονιόρδου, ο Δημήτρης Ήμελλος ή η Κατερίνα Ευαγγελάτου. Παράλληλα το σύνολο του έργου του σκηνοθέτη προσεγγίζουν θεωρητικά σημαντικοί εκπρόσωποι του ακαδημαϊκού χώρου και της κριτικής, όπως ο Georges Banu, ο Γιώργος Βέλτσος, η Μυρτώ Ρήγου, η Έλση Σακελλαρίδου, η πολυσχιδής Ελένη Βαροπούλου και συγγραφείς, όπως ο Δημήτρης Δημητριάδης ή η Ελένη Χαβιαρά-Κεχαΐδου: όλοι θέτουν στο επίκεντρο των παρεμβάσεών τους το φαινόμενο Λ. Βογιατζής προκειμένου να αναδείξουν το μέγεθος της προσφοράς του στο ελληνικό θέατρο.

Ποιος είναι ο στόχος σας με την έκδοση αυτή;

Άννα Ταμπάκη: Να προσεγγίσει και να ερμηνεύσει κατά το δοκούν τις πολλαπλές όψεις του Λευτέρη Βογιατζή: τον σκηνοθέτη και ηθοποιό, τον δημιουργό, να ανιχνεύσει τον τρόπο δουλειάς του, να δοθεί μια ερμηνευτική πυξίδα για ορισμένες από τις σκηνοθεσίες σε όλο το φάσμα του ρεπερτορίου του, να κατανοηθεί η εμμονή του στην ακρίβεια του λόγου, του βαθύτερου νοήματος ενός κειμένου, στη φόρμα και στην αισθητική της παράστασης.

Πιστεύετε πως το έργο του Λευτέρη Βογιατζή έχει αναγνωριστεί στο βαθμό που θα έπρεπε;

Άννα Ταμπάκη: Το έργο του ξάφνιασε με την ποιότητά του ευθύς εξαρχής και η κριτική τον περιέβαλε με σεβασμό. Μέσα στο βιβλίο, ο Στάθης Λιβαθινός μνημονεύει ένα περιστατικό, όταν ο θείος του, ο μεγάλος Μάνος Κατράκης, πήγε να δει τη Σπασμένη Στάμνα και συγκλονίστηκε. Κάθε φορά με την εμμονή του στην τελειότητα, κατόρθωνε να δημιουργήσει ένα αληθινό καλλιτεχνικό γεγονός. Ο κίνδυνος είναι η λήθη και αυτό έρχεται να αναπληρώσει το βιβλίο που εκδώσαμε, να θέσει δηλαδή ένα πρώτο λιθαράκι στη σοβαρή και συστηματική ενασχόληση που εύχομαι να ακολουθήσει στη συνέχεια με τη μελέτη του αρχείου του και του έργου του.

Πόσο σημαντική και νευραλγική υπήρξε η συμβολή του Λευτέρη Βογιατζή στο ελληνικό θέατρο;

Αλεξία Αλτουβά: Ο Λευτέρης Βογιατζής αποτελεί ξεχωριστό κεφάλαιο στην ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου και την ιστορία της σκηνοθεσίας και υποκριτικής στο ελληνικό θέατρο του 20ού αιώνα. Η συμβολή του υπήρξε ουσιαστική σε όλα τα πεδία ενασχόλησής του με την θεατρική τέχνη. Διακρίθηκε ως ηθοποιός, σκηνοθέτης, δημιουργός, συντονιστής του παραστατικού γεγονότος, εισηγητής του δραματολογίου. Ασχολήθηκε ακόμα με το θέμα της (συν)μετάφρασης κλασικών και νεότερων έργων, της έρευνας και τεκμηρίωσης κάθε στοιχείου της σκηνοθεσίας, της χρήσης της περίφημης μη-μεθόδου του στη διδασκαλία των ρόλων, έχοντας πάντα ως βασικό στόχο το αριστοτεχνικό αποτέλεσμα της ατμοσφαιρικής και άρτια δουλεμένης παράστασης.

Αγαπημένη σας παράσταση;

Άννα Ταμπάκη: Δεν μπορώ να ξεχωρίσω μια: η Σπασμένη Στάμνα ήταν καθηλωτική, οι Αγροίκοι μια πανδαισία αισθητική, μια «βενετσιάνικη δαντέλα», ο Κατσούρμπος εκρηκτικά ευρηματικός, ο Θείος Βάνιας υποδειγματικά υπέροχος, τι να πω για τον έμμετρο λόγο και τις ερμηνείες στον Μισάνθρωπο, στο Σχολείο γυναικών και στο κύκνειο άσμα του, τον Αμφιτρύωνα, ή για τις παραστάσεις των νεοελλήνων συγγραφέων… Όταν είδα το Σε φιλώ στη μούρη του Γ. Διαλεγμένου, σκέφτηκα: μπορεί να υπάρξει άλλος σκηνοθέτης που να ανεβάσει με τον τρόπο αυτό την παράσταση; Κάθε φορά ήταν άλλος, διαφορετικό το ήθος και το ύφος της παράστασης. Θυμηθείτε το Καθαροί πια της Σάρα Κέιν, αλλά και το Ύστατο σήμερα, ένα έργο εξίσου συγκλονιστικό. Και τι να πούμε για την Αντιγόνη «εσωτερικού χώρου», για την οποία έσκαψε κυριολεκτικά το θέατρο. Αξίζει να διαβάσει κανείς στον τόμο την αποκαλυπτική παρουσίαση του Αλέκου Λεβίδη. Κάθε φορά υπαινικτικά (ποτέ κραυγαλέα) πρωτοπόρος!

Αλεξία Αλτουβά: Όλες οι παραστάσεις του Λευτέρη Βογιατζή ξεχώριζαν για την καλλιτεχνική τους αρτιότητα και το ιδιαίτερο αισθητικό αποτέλεσμα ώστε είναι δύσκολο να επιλέξει κανείς μόνο μία. Επειδή όμως λόγω ηλικίας δεν είχα την τύχη να παρακολουθήσω όλες τις παραγωγές της Νέας ΣΚΗΝΗΣ από τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της, θα επικεντρωθώ στις πιο πρόσφατες και από τις τελευταίες δουλειές του Λευτέρη Βογιατζή και θα ξεχωρίσω τη Bella Venezia του Γιώργου Διαλεγμένου για την οποία απέσπασε το Βραβείο Σκηνοθεσίας ελληνικού έργου «Κάρολος Κουν» το 2006, το Θερμοκήπιο του Χάρολντ Πίντερ για το οποίο βραβεύτηκε το 2011 με το Μεγάλο Βραβείο Θεάτρου της Ένωσης Θεατρικών Κριτικών, και βέβαια τον Αμφιτρύωνα του Μολιέρου, την τελευταία σκηνοθεσία του, το 2012, για τον οποίο καταχειροκροτήθηκε από σύσσωμο το κοινό της Επιδαύρου στο τέλος της παράστασης.