Αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους συγγραφείς της «Γενιάς του ’30» και συμπεριλαμβάνεται στους κλασικούς γγραφείς της «Γενιάς του ’30», με το έργο του να έχει μεταφερθεί τόσο στην τηλεόραση, όσο και στο θέατρο.
Ο Μ.Καραγάτσης έφυγε από τη ζωή πριν από 64 χρόνια, όμως, το έργο του ακόμη προκαλεί έριδες τόσο εντός των συγγραφέων και βιβλιόφιλων, όσο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τις τελευταίες ημέρες έχει ανοίγει ένας έντονος διάλογος γύρω από τη «Μεγάλη Χίμαιρα» με αφορμή το άρθρο μίας νέας πεζογράφου, της Ρένας Λούνα στη Lifo.
Σε αυτό η πεζογράφος έχει επιλέξει ορισμένα αποσπάσματα από το βιβλίο, προκειμένου να υποστηρίξει μεταξύ άλλων, ότι ο Καραγάτσης διακατέχεται από μισογυνισμό και σεξισμό, πράγμα το οποίο φαίνεται στον τρόπο που ο αφηγητής περιγράφει τη σχέση της κεντρικής ηρωίδας, της Μαρίνας, με το σεξ, τη βία, «πάντα υπό τη σκιά της ενοχής αλλά και τον πανίσχυρο ηθικό και συναισθηματικό έλεγχο των αρσενικών της ζωής της, και ιδιαίτερα του συζύγου και του κουνιάδου της».
Η Ρένα Λούνα γράφει ότι το συγκεκριμένο βιβλίο του Μ. Καραγάτση αποτελεί ένα «πατριαρχικό textbook», «μια σεξιστική παραφωνία, κατασκευασμένη από τσιτάτα μίσους και χριστιανική τιμωρία, δοσμένα στον υπερθετικό βαθμό» και υποστηρίζει ότι ο δημιουργός μισεί τις γυναίκες, οι ηρωίδες του ξυλοκοπούνται και ότι αυτό αποτελεί το υπόβαθρο για τις γυναικοκτονίες που βιώνουμε και σήμερα.
Μάλιστα, παραθέτει το παρακάτω απόσπασμα για να στηρίξει την άποψή της ότι «Το Σύνδρομο της Στοκχόλμης, έστω με τους λογοτέχνες, μπορεί να σταματήσει εδώ»:
«Κι όταν ένιωσε πως αυτός και το μίσος γίνηκαν ένα, τότε της είπε με μια φωνή πνιχτή:
-Πουτάνα!
Την άρπαξε απ’ τον ώμο, την έσπρωξε στην άλλη άκρη της κουζίνας, έκλεισε την πόρτα και στάθηκε. Εκείνη κρατήθηκε από το τραπέζι να μην πέσει, τόσο δυνατά την είχε σπρώξει. Δεν μίλησε. Δέχτηκε τη βρισιά ατάραχη. Και πάλι στεκόταν ντούρα, προκλητική, περιμένοντας. Μ’ ένα πήδημα χίμηξε απάνω της και άρχισε να τη χτυπάει στο κεφάλι, στο πρόσωπο, στο στήθος, στη ράχη. Το μίσος έδωσε δύναμη υπεράνθρωπη στα χέρια του. Χτυπούσε, χτυπούσε, χτυπούσε. Τα χτυπήματα ηχούσαν υπόκωφα, μουγκά στο ηχείο του κορμιού της. Τα δεχόταν δίχως μια φωνή, χωρίς την παραμικρή αντίδραση. Είχε κλείσει τα μάτια, είχε μισανοίξει τα χείλη. Στη μορφή της είχε χυθεί η ύπουλη εκείνη έκφραση, που κυμαίνεται ανάμεσα σε οδύνη κι ηδονή. Ένα πιο δυνατό χτύπημα στο μηλίγγι τη ζάλισε. Λύγισαν τα πόδια της, έπεσε γονατιστή.
-Μη με χτυπάς τόσο δυνατά, μουρμούρισε. Θα με σκοτώσεις· και δεν κάνει. Δεν κάνει για σένα…
Σταμάτησε να την χτυπάει· την κοίταζε κι ανάσαινε βαριά. Τότε εκείνη, καθώς ήταν γονατιστή, του αγκάλιασε σφιχτά τα γόνατα, ακούμπησε το κεφάλι της στα μεριά του και χαϊδεύτηκε σα γάτα.
Τώρα ξέρω πως μ’ αγαπάς, μουρμούρισε».
Χρήστος Χωμενίδης: «Δεν καταλαβαίνουν καν τι λέει ο Καραγάτσης»
Από τους πρώτους που αντέδρασαν ήταν ο συγγραφέας, Χρήστος Χωμενίδης, ο οποίος με άρθρο του στην «Καθημερινή», στις 23 Ιουνίου 2024, με τίτλο «Η ιδεοληψία αποβλακώνει» υπερασπίζεται τον Καραγάτση και γράφει, μεταξύ άλλων:
«Η ψυχή του Μ. Καραγάτση, εάν κάπου υπάρχει, θα σκιρτάει από τη χαρά της. Ξέρετε πολλούς συγγραφείς που 64 χρόνια μετά τον θάνατό τους προξενούν ακόμα έριδες; Των περισσότερων λογοτεχνών μας του 20ού αιώνα, το έργο έχει παραδοθεί μετ’ επαίνων στη λήθη».
Ο Χρ. Χωμενίδης επιτίθεται σε όσους αμφισβητούν το έργο του Καραγάτση: «Το ανάλογο συνέβη πρόσφατα. Κάποιοι δήλωσαν εξαιρετικά προσβεβλημένοι επειδή –είπαν– ο Καραγάτσης «γράφει με μίσος για τις γυναίκες. Η “Μεγάλη Χίμαιρα”», συνέχισαν, «είναι μια σεξιστική παραφωνία κατασκευασμένη από τσιτάτα μίσους…». Oσο σοβαρά θα παίρναμε τους μυγιάγγιχτους των προπολεμικών κατηχητικών, που νόμιζαν ότι σκοπός της λογοτεχνίας είναι να υμνεί τη φύση και τα ελληνοχριστιανικά ιδεώδη, άλλο τόσο και τους σημερινούς «πολιτικώς ορθούς». Τυφλωμένοι από αντιπατριαρχικό μένος, από τη λαχτάρα να πετάξουν στην πυρά όποιο έργο τέχνης δεν ευθυγραμμίζεται με τις ιδέες τους, δεν καταλαβαίνουν καν τι λέει ο Καραγάτσης. Εκείνος περιγράφει το υπαρξιακό αδιέξοδο των σκοτεινών ηρώων του, εκείνοι νομίζουν ότι προάγει την τοξική αρρενωπότητα. Οι ιδεοληψίες βλάπτουν σοβαρά, ίσως ανεπανόρθωτα, τη νοημοσύνη».
Βίβιαν Στεργίου: «Να ξεμπερδεύουμε και με τους Καραγάτσηδες»
Αντίθετα, η συγγραφέας Βίβιαν Στεργίου επικρίνει το έργο του Καραγάτση, σε άρθρο της στην ίδια εφημερίδα, με τίτλο «Τα έργα του δεν με αφορούν».
«Διαβάζουμε πάντα στο τώρα. Ετσι, άμα κάτι εδώ και τώρα δεν μας αρέσει, για παράδειγμα οι αβαθείς γυναικείοι χαρακτήρες σε κάποιο έργο, δεν θ’ απολογηθούμε κιόλας. Θα πούμε εμείς συγγνώμη που ο τύπος γράφει «μη με χτυπάς τόσο δυνατά, θα με σκοτώσεις και δεν κάνει. Δεν κάνει για σένα»; Δεν θ’ απολογηθούμε που δεν γουστάρουμε να διαβάζουμε τέτοιες φράσεις. Και δεν χρειάζεται κανείς να μας τριβελίζει το μυαλό με την αξία τους σε σχολικές αίθουσες εξόντωσης της χαράς της ανάγνωσης. Δεν είναι όλα τα έργα της ίδιας στάθμης – πώς να το κάνουμε; Διαβάζω Καραγάτση και με παίρνει ο ύπνος. Δεν μπορώ να σκεφτώ πιο βαρετό πράγμα, καλύτερα εργάτρια στα διόδια. Ισως το μόνο πιο βαρετό ανάγνωσμα αυτές τις μέρες είναι τα τοξικά σχόλια στον βούρκο των σόσιαλ μίντια», γράφει.
Και καταλήγει η Βίβιαν Στεργίου: «…Να ξεμπερδεύουμε, λοιπόν, και με τους Καραγάτσηδες και μ’ όλη τη μίζερη ελληνόφωνη παλιατζούρα και με τον Ελληνα-άνδρα-συγγραφέα-εικόνισμα που αν δεν το φιλήσεις καλείσαι να απολογηθείς, αν έτσι νιώθουμε. Αλλά να δούμε τους λόγους. Το να μας φαίνονται σεξιστικές αηδίες κάποιες φράσεις είναι θεμιτός λόγος να αφήσουμε ένα βιβλίο στο πλάι».
Δημ. Σωτηρόπουλος: Γέφυρες αλληλοκατανόησης των δύο κόσμων
Ανάμεσα στις δεκάδες αναρτήσεις για τον Καραγάτση ξεχωρίζει αυτή του καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και προέδρου των Γενικών Αρχείων του Κράτους, Δημήτρη Σωτηρόπουλου.
Ειδικότερα ανέφερε:
«Είμαι της άποψης ότι το ντημπέιτ για τον Καραγάτση δεν αφορά τον ίδιο το συγγραφέα και τα βιβλία του αλλά τα πολιτισμικά υλικά με τα οποία έχουν φτιάξει τον κόσμο τους οι διαφορετικές γενιές που τον διαβάζουν. Εξ ου και η μεγάλη ένταση της διαφωνίας, διότι δεν αφορά την λογοτεχνική κριτική η οποία σε άλλη περίπτωση θα περιοριζόταν στο συνάφι και τις όποιες ιδιοτροπίες του, αλλά έχει να κάνει με όσα θεωρεί αξιακά κρίσιμα η κάθε γενιά.
Σε ό τι με αφορά, ιδίως μάλιστα με δεδομένο ότι φέρω και την ιδιότητα του δασκάλου, θεωρώ σημαντικό να δημιουργούνται γέφυρες αλληλοκατανόησης των δυο αυτών κόσμων ενισχύοντας τον διαγενεακό διάλογο που είναι και κοινωνικά πολύ σημαντικός. Η ισοπεδωτική προσέγγιση των μεγαλύτερων που αποφαίνονται ωσάν να έχουν το μονοπώλιο της γνώσης και της ορθής άποψης είναι ατελέσφορη και αντιπαραγωγική ακόμη και αν όντως η λογική της «ακύρωσης» και ενίοτε ενός αλαζονικού και εριστικού λόγου από την πλευρά των νεότερων είναι εξίσου προβληματική. Οι νεότεροι άλλωστε πρέπει να παραδεχτούμε ότι θέτουν και σωστά ζητήματα έστω κι αν μερικές φορές τα θέτουν με λάθος τρόπο. Σε χθεσινό μου ποστ εξήγησα ποιο θεωρώ ότι είναι το λάθος τους, και είναι σοβαρό λάθος διότι εκκινεί απο ιδεολογικό φανατισμό ο οποίος ουδέποτε βοηθάει την κριτική σκέψη (τυφλωμένοι είναι και πολλοί boomers πάντως που από την πλευρά τους δεν ακυρώνουν τα έργα του παρελθόντος αλλά τους φορείς κάθε αντίθετης άποψης του παρόντος. Αναρωτιέμαι απλώς αν συνειδητοποιούν ότι το ίδιο είχαν κάνει και οι γονείς τους με την αμφισβήτηση που εξέφραζαν κι εκείνοι τη δεκαετία του ‘70 ).
Αυτός είναι και ο λόγος που υπερασπίστηκα το δικαίωμα της 32 χρονης Ρένα Λούνα να αποκαθηλώσει την Μεγάλη Χίμαιρα έστω κι αν διαφωνώ με τα επιχειρήματά της. Καλά έκανε διότι δεν υπάρχουν ιερά και όσια στην λογοτεχνία και αυτό είναι το γοητευτικό της.
Δεν θα έλεγα όμως το ίδιο για το κείμενο της Βίβιαν Στεργίου στην Καθημερινή για τον Καραγάτση. Διότι δεν πρόειται για κριτική αλλά για την απλή διατύπωση ενός γούστου και μάλιστα αυθαίρετου. Η ΒΣ το μόνο που μας λέει είναι ότι δεν της αρέσει ο Καραγάτσης διότι έτσι γουστάρει και λογαριασμό δεν θα μας δωσει. Βαριέται όταν τον διαβάζει και αφού η ίδια βαριέται, το έργο του είναι για πέταμα. Μια χαρά όλα αυτά, αλλά εμάς τι μας ενδιαφέρουν άραγε; Στην ουσία τα επιχειρήματά της είναι ένας άκρατος και (ας μου επιτρέψει) αλαζονικός υποκειμενισμός, και είναι ακριβώς τα ίδια με το αν την ρωτούσαν για τον μουσακά: τον λατρεύω ή τον σιχαίνομαι, και τέλος, χωρίς την υποχρέωση καμίας άλλης εξήγησης.
Μόνο που εδώ δεν μιλάμε για μουσακά και κυρίως για την άποψη του οποιουδήποτε αλλά για εκείνη μιας λογοτέχνη. Άλλωστε αν δεν κάνω λάθος, η Καθημερινή γι αυτό ζήτησε ειδικά την δική της άποψη και όχι ενός τυχαίου που περνούσε απέξω. Διότι το ερώτημα δεν είναι απλώς αν ο Καραγάτσης αρέσει συγκεκριμένα στην Βίβιαν Στεργίου (αλήθεια, η ίδια πιστεύει ότι μας νοιάζει το γούστο της περί «μουσακά»;) αλλά με ποια μάτια διαβάζει σήμερα τα βιβλία του μια νεότερη γενιά με διαφορετικές ευαισθησίες. Αυτό είναι που έχει να συνεισφέρει κάτι νέο στον δημόσιο διάλογο εμπλουτίζοντάς τον. Και σίγουρα δεν κομίζει τίποτε νέο η αφοριστική άποψή της που μας καλεί «Να ξεμπερδεύουμε, λοιπόν, και με τους Καραγάτσηδες και μ’ όλη τη μίζερη ελληνόφωνη παλιατζούρα και με τον Ελληνα-άνδρα-συγγραφέα-εικόνισμα που αν δεν το φιλήσεις καλείσαι να απολογηθείς, αν έτσι νιώθουμε». Με βάση την οποία, αν την πάρουμε στην κυριολεξία της πρέπει να σταματήσουμε να διαβάζουμε άνδρες συγγραφείς. Λυπάμαι, δεν είναι σοβαρές απόψεις αυτές».
Διαβάστε επίσης:
Το μπαλέτο Κάρμεν επιστρέφει για τρεις μοναδικές παραστάσεις
Πώς η κλιματική αλλαγή πλήττει την Ευρώπη
Σχετικά Άρθρα
Google News