Θυμάμαι σαν να είναι τώρα τη στιγμή. Ήμασταν στο πλοίο, από διακοπές στην Κεφαλονιά γυρνούσαμε. Εγώ στημένος στην πλώρη να απολαμβάνω τον αέρα στον πρόσωπο μου, χαμένος στις σκέψεις μου. Με πλησίασε, μύρισα το άρωμα της, πριν ακόμα τη δω και τύλιξε τα λεπτά της χέρια στη μέση μου. «Σ΄αγαπάω» μου ψιθύρισε στ΄αυτί και ανατρίχιασα. Γύρισα, τη φίλησα στο στόμα και άφησα τη ματιά μου να χαθεί στο όμορφο πρόσωπο της. «Το ξέρω» της απάντησα.

Με μια απότομη κίνηση, ξέφυγε από την αγκαλιά μου και άρχισε να γυρίζει σαν σβούρα. «Μάντεψε! Μάντεψε!» μου φώναξε. Τα ξανθά μαλλιά της, ποτάμι στο πρόσωπο της, ακολουθούσαν τον τρελό χορό της. Σαν νεράιδα του παραμυθιού, με τα χέρια ανοιχτά, εκεί κάτω απ’ τον καυτό ήλιο του καλοκαιριού, μου φώναξε με όλη τη δύναμη της «Θα γίνεις μπαμπάς!». Νομίζω, όχι καλύτερα, είμαι σίγουρος, πως δεν υπήρχε άνθρωπος στον κόσμο τούτο πιο ευτυχισμένος από μένα εκείνη τη στιγμή.

Η ανάμνηση αυτή σήμερα μου φέρνει πόνο, απόγνωση και θυμό. Μέσα σε μια στιγμή όλα χάθηκαν. Ήταν η κακιά στιγμή και ναι «συμβαίνουν αυτά» όμως παρόλο που δεν κατηγορώ κανέναν θα ήθελα να μου δοθεί και εμένα το ελεύθερο να πενθήσω για το θάνατο του αγέννητου παιδιού μου χωρίς να νοιώθω ενοχές.

Η γέννηση ενός παιδιού αποτελεί ένα σημείο σταθμό στη ζωή του ζευγαριού. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που περιγράφεται συχνά ως «ο καρπός του έρωτα». Είναι η ενσάρκωση του θαύματος της δημιουργίας. Όνειρα, επιθυμίες, ευχές, πλημμυρίζουν το ζευγάρι και δίνουν τον καλύτερο εαυτό τους για να βγουν αληθινά. Μπαίνουν στη διαδικασία να αλλάξουν πράγματα τόσο εξωτερικά, για να υποδεχθούν το νέο μέλος, όσο και εσωτερικά, συμπεριλαμβάνοντας στον τρόπο σκέψης και το νέο μέλος. Συνδέονται με το παιδί πριν ακόμα έρθει στον κόσμο, μιλώντας του, βάζοντάς του μουσική, αγοράζοντάς του ρούχα και παιχνίδια, δακρύζοντας μπροστά στο μόνιτορ ενός υπέρηχου. Πλέον αρχίζουν να μπαίνουν στο ρόλο του μπαμπά και της μαμάς. Χαρακτηριστικά, άντρες και γυναίκες χρησιμοποιούν την έκφραση ότι σκέφτονται διπλά πριν δράσουν, καθώς έχουν πλέον και την ευθύνη ενός παιδιού που έρχεται.


Δυστυχώς όμως, δεν έχουν όλες οι εγκυμοσύνες ευτυχή κατάληξη. Το ποσοστό των αποβολών σε γυναίκες που γνωρίζουν ότι είναι έγκυες είναι περίπου 15% (μία στις επτά κυήσεις). Τα τρία τέταρτα των αποβολών συμβαίνουν κατά το πρώτο τρίμηνο της κύησης. Ο πόνος από την απώλεια των ονείρων που ο ερχομός του παιδιού θα πραγματοποιούσε, η απώλεια του ρόλου του πατέρα και της μητέρας είναι αβάσταχτος ειδικά για τη γυναίκα η οποία πέρα από τον ψυχικό, βιώνει και σωματικό πόνο. Εκφράσεις όπως «νέοι είστε, θα κάνετε άλλο παιδί» κλείνουν συναισθηματικά το ζευγάρι, τη στιγμή που έχουν ανάγκη από υποστήριξη. Παράλληλα, πολλοί θεωρούν ότι επειδή η διάρκεια της εγκυμοσύνης ήταν σύντομη, δεν έχουν αναπτυχθεί συναισθήματα από τους γονείς για το αγέννητο παιδί.

Τις στιγμές αυτές ο άντρας μετατρέπεται σε αόρατο πενθούντα. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Νάνσυ Ψημενάτου» (2015) «…όπως γίνεται και με τις άλλες απώλειες, το πένθος των αντρών είτε θεωρείται λιγότερο σημαντικό, είτε αγνοείται εντελώς». Ο ίδιος εστιάζει στην υποστήριξη της συντρόφου του, βάζοντας σε δεύτερη μοίρα τον εαυτό του και τα συναισθήματα του. Όμως ακόμα και αν δεν τα εκφράζει με έναν εμφανή τρόπο, ο άντρας δεν παύει να έχει συναισθήματα για την απώλεια αυτή. Βιώνει θυμό, που μπορεί να τον στρέψει προς τους γιατρούς που δεν προέβλεψαν μια τέτοια κατάληξη, τη σύντροφό του που ίσως δεν ήταν προσεκτική αλλά και προς τον εαυτό του, καθώς πιστεύει ότι μια απροσεξία δική του στην οδήγηση, μια απότομη κίνηση που ξάφνιασε τη σύντροφο του, οδήγησαν στην αποβολή. Θυμός που μπορεί να στραφεί προς τον περίγυρο που του ζητά να μη μιλά για αυτό καθώς «έχει χρόνια μπροστά του και τώρα το μόνο που πρέπει να κάνει είναι να στηρίξει τη σύντροφο του». Παράλληλα πενθεί για τα όνειρα που είχε και θα γίνονταν πραγματικότητα με τον ερχομό του παιδιού στη ζωή. Για τα παιχνίδια μαζί του που είχε ονειρευτεί, τη στιγμή που θα άκουγε για πρώτη φορά από το στόμα του τη λέξη «μπαμπά», τα πρώτα του βήματα, την πρώτη του μέρα στο σχολείο.

Τις στιγμές αυτές ο άντρας συνήθως επιλέγει τρόπους για να καταπνίξει τα συναισθήματα του. Έτσι μπορεί να επιλέξει να «πνίξει τον πόνο του» σε ουσίες ή αλκοόλ ή περνώντας πολλές ώρες στη δουλειά. Η στάση αυτή τον οδηγεί σε φυσική και συναισθηματική απόσυρση με αποτέλεσμα να επιδεινώνεται η σχέση του με τον εαυτό του, με τη σύντροφό του, με τον περίγυρό του.

Τι μπορώ να κάνω;

Αν είσαι άντρας και πενθείς το αγέννητο παιδί σου θυμήσου ότι έχεις το δικαίωμα να θρηνήσεις αυτή την απώλεια. Αναγνώρισε ότι η απώλεια δημιουργεί δύσκολα συναισθήματα. Μοιράσου αυτά τα συναισθήματα με ανθρώπους που εμπιστεύεσαι. Δημιούργησε λοιπόν ένα κύκλο ανθρώπων στους οποίους μπορείς να ανοίξεις την ψυχή σου και ζήτησε τους να σε ακούσουν. Αν δεν ξέρουν τον τρόπο, ζήτησε τους εσύ αυτό που έχεις ανάγκη. Ο κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός ως προς τις ανάγκες του, αλλά συνήθως αυτό που ζητά η πλειοψηφία των αντρών είναι να ακουστούν χωρίς κριτική και χωρίς παρηγορητικά λόγια του τύπου «θα κάνεις άλλο παιδί, έχετε χρόνια». Είναι σημαντικό να κατανοήσουν ότι πενθείς τη μοναδική σχέση που είχες δημιουργήσει με το παιδί αυτό.

Φρόντισε τον εαυτό σου και μην τον εξουθενώνεις στη δουλειά ή στις καταχρήσεις. Το να θάβεις τα συναισθήματα σου θα φέρει άγχος αλλά και την απομάκρυνση από αυτούς που αγαπάς. Όσο δύσκολο και αν είναι, φέρσου με αγάπη στον εαυτό σου. Φρόντισέ τον ξεκινώντας από τα βασικά, φαγητό, ύπνος, ξεκούραση.

Διατήρησε ανοιχτή επικοινωνία με τη σύντροφό σου. Μπορεί να θες να της μιλήσεις για τον τρόπο που είχες συνδεθεί με το αγέννητο παιδί σου, τα όνειρα που έκανες για αυτό. Άσε τον εαυτό σου ελεύθερο.

Συχνά οι άντρες όταν βιώνουν μια σημαντική για αυτούς απώλεια, έχουν έντονη σεξουαλική επιθυμία, μια συμβολική πράξη νίκης της ζωής επί του θανάτου. Μίλησε ανοιχτά με τη σύντροφό σου για την επιθυμία σου. Άκουσε την και από κοινού βρείτε τον τρόπο να προχωρήσετε παρακάτω. Και αν δείτε ότι δεν μπορείτε να προχωρήσετε μόνοι σας, μη διστάσετε να ζητήσετε βοήθεια. Ένας ειδικός της ψυχικής υγείας, μπορεί να σταθεί αρωγός στη διαχείριση της απώλειας σας.

Τείνουμε να πιστεύουμε ότι η απώλεια ενός αγέννητου παιδιού δεν επιφέρει έντονα συναισθήματα, πολύ δε περισσότερο στους άντρες. Αυτό όμως είναι μύθος, καθώς και οι άντρες συνδέονται συναισθηματικά με το αγέννητο παιδί. Μέσα από έναν υπέρηχο, μέσα από τα όνειρα που κάνουν για αυτό, αναπτύσσουν συναισθήματα και η απώλεια τους πληγώνει. Είναι σημαντικό να αλλάξουμε τον τρόπο σκέψης μας και να είμαστε υποστηρικτικοί και προς τον άντρα, βοηθώντας τον με τον τρόπο αυτό να διαχειριστεί την απώλειά του.

Δημήτρης Κουτζαμάνης
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας
Co founder Μαθήματα Ζωής

Βιβλιογραφία
Ψημενάτου., Ν. (2015) «Πένθος το Ταξίδι στη χώρα του Παράδοξου», Εκδόσεις Φίλντισι, Αθήνα
Capitulo, K. L. (2005) Evidence for Healing Interventions With Perinatal Bereavement – MCN, The American Journal of Maternal/Child Nursing
Wheat R. (1995) Miscarriage: A Man’s Book. Centering Corp Pubs. London

από Μαρία Ιωαννάτου