Αρχική > Featured > Πολυφαρμακία: Οι συνέπειες στην υγεία των ασθενών αλλά και την οικονομία

Πολυφαρμακία: Οι συνέπειες στην υγεία των ασθενών αλλά και την οικονομία

Η πολυφαρμακία, δηλαδή το φαινόμενο που σχετίζεται με την λήψη πολλών φαρμάκων σωρευτικά ή διαδοχικά, παρουσιάζει αυξητικές τάσεις

στις σύγχρονες κοινωνίες έχοντας συνέπειες, τόσο στην υγεία των

ασθενών όσο και στην οικονομία.

Του κ. Μάριου – Σπ. ΔΕΛΗΘΕΟΥ

Φοιτητού Ιατρικής Σχολής του Εθν. και

Καποδ. Πανεπιστ. Αθηνών

Τι είναι η πολυφαρμακία

Πιο συγκεκριμένα, η πολυφαρμακία αφορά στην λήψη πολλαπλών διαφορετικών φαρμάκων, την αλόγιστη λήψη μεγάλων ποσοτήτων συγκεκριμένων φαρμάκων και ορίζεται στην διεθνή βιβλιογραφία ως η λήψη πέντε ή περισσοτέρων διαφορετικών φαρμάκων σε καθημερινή βάση από έναν ασθενή.

Ως εκτεταμένη πολυφαρμακία ορίζεται η λήψη δέκα ή περισσοτέρων φαρμάκων ημερησίως. Μια άλλη έννοια που σχετίζεται με το φαινόμενο της πολυφαρμακίας είναι αυτή της πολλαπλής νοσηρότητας, καθώς, όσο πιο επιβαρυμένος είναι ο ασθενής και όσο περισσότερες διαφορετικές

παθήσεις εμφανίζει τόσο περισσότερα φάρμακα απαιτούνται στην

πλειοψηφία των περιπτώσεων για την θεραπεία ή την ίασή του.

Το φαινόμενο της πολυφαρμακίας σχετίζεται με διάφορες

παραμέτρους, με κυριότερες αυτές του γεωγραφικού προσδιορισμού, της

οργάνωσης του κράτους και της ηλικιακής ομάδας του ασθενούς. Η

πολυφαρμακία εντοπίζεται κυρίως στις κοινωνίες δυτικού τύπου, είναι

εντονότερη στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και ακολουθούν χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως είναι αυτές της Γαλλίας και της Ελλάδας.

Ο τρόπος με τον οποίον είναι οργανωμένο το κοινωνικό κράτος στις αντίστοιχες χώρες είναι μια ακόμη παράμετρος του φαινομένου, καθώς, όπως έχει αποδειχθεί από επιστημονικές μελέτες, όσο αυξάνεται ο αριθμός των ιατρών, που παρακολουθούν και είναι υπεύθυνοι για τον ασθενή, τόσο αυξάν εται και ο κίνδυνος να χορηγηθούν στον ασθενή περισσότεραφάρμακα από τα αναγκαία.

Επιπροσθέτως, η ηλικιακή ομάδα του ασθενούς κρίνεται βαρύνουσας σημασίας, καθώς το φαινόμενο της πολυφαρμακίας εντοπίζεται κυρίως σε ασθενείς της τρίτης ηλικίας.

Μάλιστα, σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα στην Θεσσαλονίκη διαπιστώθηκε πως το 55% των πολιτών της τρίτης ηλικίας λαμβάνει καθημερινά πέντε ή περισσότερα φάρμακα.

Εδώ πρέπει να αναφέρουμε και το θέμα της υπερκατανάλωσης αντιβιοτικών. Έτσι σύμφωνα με στοιχεία τα οποία

κατέθεσαν Καθηγητές της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, οι οποίοι συμμετείχαν στο 15ο Πανελλήνιο Συνέδριο του Ελληνικού Διαδημοτικού Δικτύου Υγιών Πόλεων, (Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών Ακαδημίας Αθηνών,14-16 Νοεμβρίου 2019), η Ελλάδα είναι η πρώτη χώρα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην κατανάλωση αντιβιοτικών με 33,85 ημερήσιες δόσεις ανά 1000 κατοίκους, εν πολλοίς μη αναγκαίων και άνευ αποτελέσματος (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας,2017).

Τα φάρμακα που χορηγούνται στους ασθενείς είναι εύλογο να

δοσολογούνται όσο το δυνατόν πιο κοντά στην ελάχιστη αποτελεσματική

συγκέντρωση (ΜΕC) και να μην υπερβαίνουν την ελάχιστη τοξική

συγκέντρωση (MTC), δηλαδή την ποσότητα πέραν της οποίας

καθίστανται επικίνδυνα για την υγεία του ασθενούς.

Η αποτελεσματικότητα του φαρμάκου βρίσκεται μέσα στο θεραπευτικό

εύρος (ασφάλεια) μεταξύ των δυο συγκεντρώσεων. Συνεπώς, η δόση

πρέπει να δίνει θεραπευτικό και όχι τοξικό επίπεδο. Για την σαφέστερη

κατανόηση του τρόπου δράσης του φαρμάκου, άρα και του τρόπου

αλληλεπίδρασης, οι έννοιες της φαρμακοκινητικής και της φαρμακοδυναμικής είναι αναγκαίες. Ως γνωστόν φαρμακοκινητική

ορίζεται η πορεία, που ακολουθεί κάθε φάρμακο στον οργανισμό και

αφορά την απορρόφησή του, την κατανομή του, τον μεταβολισμό του, την λειτουργική σύνδεση με πρωτεΐνες του πλάσματος και τον ανταγωνισμό που υφίσταται το φάρμακο με άλλες ουσίες και φάρμακα, με επίδραση στις φαρμακοκινητικές του ιδιότητες και την απέκκριση-αποβολή του.

Ως φαρμακοδυναμική αναφέρεται η σύνδεση του κάθε φάρμακου με τα

σημεία του κυττάρου (ειδικοί υποδοχείς), με τελικό αποτέλεσμα τη

διέγερση ή όχι του κυττάρου, ανάλογα με τις φυσικοχημικές ιδιότητες του φαρμάκου και η μελέτη της δράσης-επίδρασης των φαρμάκων και της

σχέσης δόσης-επίδρασης.

Κατά την παράλληλη χορήγηση φαρμάκων που δρουν στον ίδιο υποδοχέα μπορεί να συμβεί εξουδετέρωση των συνολικών

ενεργειών του φαρμάκου με αποτέλεσμα αρνητική θεραπευτική δράση,

ταυτόχρονη διέγερση του υποδοχέα με τελικό αποτέλεσμα ενίσχυση

δράσης (αθροιστική ενέργεια) ή να μην επηρεαστεί η δράση του

φαρμάκου από την αλληλεπίδραση.

Τι έδειξε η έρευνα

Σε έρευνα, που πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα σε δείγμα 2545

Πολιτών, βρέθηκε σύμφωνα με το πόρισμα πως το 15% κατανάλωσε

φάρμακα χωρίς συνταγή, το 15% με άλλη συνταγή, είτε παλαιότερη δική

του, είτε με συνταγή φιλικού προσώπου, το 28% έχει στο σπίτι του

αχρησιμοποίητα φάρμακα «για ώρα ανάγκης», ενώ το υπόλοιπο ποσοστό

ακολουθεί τις οδηγίες των Ιατρών και δεν προβαίνει σε χρήση

φαρμακευτικών σκευασμάτων χωρίς αυτές.

Οι πιθανές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των φαρμάκων, που

συγχορηγούνται και οι συνέπειές τους στην υγεία του ασθενούς

ποικίλλουν. Έχουν παρατηρηθεί τουλάχιστον δεκαπέντε συνδυασμοί

φαρμάκων, που είναι δυνητικά απειλητικοί για τη ζωή του ασθενούς, ενώταυτόχρ ονα μέσα από έρευνες προκύπτει πως το 15% των πολιτών που ανήκουν ηλικιακά στην τρίτη ηλικία λαμβάνει τακτικά τουλάχιστον έναν από αυτούς τους επικίνδυνους φαρμακευτικούς συνδυασμούς.

Συνδυασμοί φαρμάκων επίκινδυνων για την υγεία

Χαρακτηριστικά παραδείγματα τέτοιων συνδυασμών είναι η ταυτόχρονη

λήψη μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φάρμακων (NSAIDs) με

αντιπηκτικά φάρμακα, (δυνητικός κίνδυνος αιμορραγίας σε ασθενείς με

ιστορικό θρόμβωσης), με αντιβιοτικά φάρμακα, (πιθανή αύξηση τοξικής

δράσης και πιθανή πρόκληση σοβαρών βλαβών στα νεφρά), καθώς και ο

συνδυασμός φαρμάκων όπως είναι τα παυσίπονα και τα αγχολυτικά

φάρμακα, επειδή, τόσο τα αγχολυτικά όσο και τα οπιοειδή αναλγητικά,

όπως η κωδεΐνη και η μορφίνη, έχουν κατασταλτική δράση, (μπορεί να

προκληθεί σημαντική επιβράδυνση ρυθμού αναπνοής και καρδιακού

παλμού).

Οι επιπτώσεις

Οι επιπτώσεις στους ασθενείς που καταφεύγουν στην πολυφαρμακία είναι πολλαπλές. Η υγεία του ασθενούς επηρεάζεται από

την ποσότητα και την συχνότητα των χορηγούμενων δόσεων, από τις

παρενέργειες, που πιθανώς να προκαλεί κάθε φάρμακο, καθώς και από το

αποτέλεσμα, που μπορεί να προκύψει από τις φαρμακοκινητικές ή

φαρμακοδυναμικές αλληλεπιδράσεις κατά τον συνδυασμό φαρμάκων,

όπως είναι αυτό της υποθεραπείας του ασθενούς. Επισημαίνεται πως

ασθενείς, που εμφανίζουν το φαινόμενο της πολυφαρμακίας, αποδείχθηκε

πως έχουν λιγότερες δραστηριότητες στην καθημερινότητά τους σε

σύγκριση με ασθενείς που λαμβάνουν λιγότερα από πέντε φάρμακα

καθημερινά. Σύμφωνα με έρευνα στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής

εκτιμάται πως το 28% των εισαγωγών στα νοσοκομεία ατόμων της τρίτης

ηλικίας είναι αποτέλεσμα προβλημάτων, που σχετίζονται με φάρμακα,

ενώ το 70% των εισαγωγών αυτών οφείλεται σε παρενέργειες φαρμάκων.

Οι συνέπειες του φαινομένου της πολυφαρμακίας στην οικονομία

έχουν διπλή όψη. Αφ΄ενός υπάρχει πλεονάζουσα ροή χρήματος προς τις

φαρμακευτικές εταιρείες, τα ερευνητικά κέντρα, τα φαρμακεία, τα

ιδιωτικά κέντρα υγείας και τους μηχανισμούς ελέγχου, αφ΄ετέρου

σημειώνεται σημαντική επιβάρυνση της δημόσιας δαπάνης για την υγεία,

είτε άμεσα με την αγορά των μη αναγκαίων φαρμάκων ή την συμμετοχή

των ασφαλιστικών ταμείων σε αυτήν, είτε έμμεσα με έξοδα, που

σχετίζονται με υποδομές και το προσωπικό, που απαιτείται για την

αντιμετώπιση των παρενεργειών στην υγεία του ασθενούς. Ακόμη,

σημαντική είναι η οικονομική επιβάρυνση των Πολιτών για την αγορά των φαρμάκων αυτώ ν, σε περιπτώσεις που τα έξοδα δεν καλύπτονται από τον φορέα ασφάλισης.

Λόγω της έκτασης του φαινομένου ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός

Φαρμάκων (ΕΜΕΑ) αποφάσισε την λήψη μέτρων για τον περιορισμό της

πολυφαρμακίας, μεταξύ των οποίων, την σταδιακή κατάργηση των

συσκευασιών με μεγάλες ποσότητες σκευάσματος. Άλλα μέσα πρόληψης

και περιορισμού του φαινομένου είναι η πιο αποτελεσματική ενημέρωση

τόσο του προσωπικού στον χώρο της υγείας, όσο και των πολιτών για

τους κινδύνους που ελλοχεύουν κατά την συγχορήγηση πολλών

διαφορετικών φαρμακευτικών σκευασμάτων, καθώς και η βελτίωση των

ήδη υφιστάμενων μηχανισμών ελέγχου.

Συμπερασματικά, η πολυφαρμακία συνεφέλκεται κινδύνους για την

υγεία του ασθενούς, κυρίως λόγω των επιπτώσεων από την

αλληλεπίδραση διαφορετικών φαρμάκων που χορηγούνται ταυτόχρονα,

φαινόμενο ιδιαιτέρως συχνό στην τρίτη ηλικία, αλλά πέραν αυτού, έχει και

ουσιώδεις οικονομικές παραμέτρους, με ουσιώδη οικονομικό αντίκτυπο.

Τέλος, σε ενδεχόμενη ρητορική ερώτηση, ποια είναι η στάση των Ιατρών και των Φαρμακοποιών έναντι του θέματος της πολυφαρμακίας, η προσήκουσα απάντηση είναι, ότι, πλην ελαχίστων περιπτώσεων, μη

ενδεικνυόμενης συνταγογράφησης, Ιατροί και Φαρμακοποιοί γίνονται αποδέκτες πιέσεων (και μάλιστα μετά την αγορά φαρμάκων από ασθενείς

οικεία βουλήσει), να εκδώσουν συνταγές, ώστε την σχετική δαπάνη αγοράς να καλύψουν τα οικεία Ασφαλιστικά Ταμεία.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Ευρωπαϊκός Πυλώνας Κοινωνικών

Δικαιωμάτων, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Συμβούλιο,

Επιτροπή, Βρυξέλλες, 17/11/2017.

Kaitelidou D., Economou Ch., Siskou Ol.,

Konstantakopulou Ol., Galanis P., Mylonezos Th.,

Domente S., Human Resourses for Health in Greece:

Current Status and the way forward. Social Cohesion

and Development, Aut.2018, vol.13, issue 2, p.107.

Καλλιακμάνης Ν., Η πολυφαρμακία και οι

συνέπειές της. http://elzoni.gr/html/ent/629/

ent.37629.asp

Κανέλλος, Μαρκάκης: Aξιολόγηση οικονομικών

και άλλων παραγόντων της πολυφαρμακίας στην

Ελλάδα, Τμήμα μονάδων υγείας και πρόνοιας,

Τεχνολογικό Ίδρυμα Καλαμάτας, 2009.

Παπαϊωαννίδου Παρ., Καθηγήτρια

Φαρμακολογίας Α.Π.Θ., https://tinyurl.com/y2oykrut

Τσαρμπόπουλος Αντ., Καθηγητής, Εργαστήριο

Φαρμακολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου

Αθηνών. Παρουσίαση Βιοφαρμακευτική και

Φαρμακοκινητική, 2019.

Ευρωπαϊκή Χάρτα των δικαιωμάτων των

ασθενών. Δίκτυο Active Citizenship Network.

Bruxelles. 2002.