Σε αντίθεση με τον όρο μητρότητα, η λέξη πατρότητα μοιάζει να χρησιμοποιείται σπάνια. Ενώ ο ρόλος της μητέρας υμνείται, τραγουδιέται και εξυψώνεται, ο όρος πατρότητα χρησιμοποιείται σπανιότερα. Όταν αυτό συμβαίνει τείνει να συνδέεται με το χιούμορ για να υπερτονίσουν τυχόν αδεξιότητες του άντρα στο ρόλο αυτό.

Τι σημαίνει όμως ο όρος πατρότητα; Πατρότητα σημαίνει το να γίνεται κάποιος πατέρας, όταν αποκτά δηλαδή παιδί. Πατρότητα είναι η σχέση μεταξύ του πατέρα και του παιδιού και τα δικαιώματα ή οι υποχρεώσεις που πηγάζουν από αυτήν:

Η Πατρότητα μέσα στο χρόνο

Για γενιές ολόκληρες ο άντρας μεγάλωνε με το στερεότυπο ότι το μεγάλωμα των παιδιών είναι μια «θηλυκή» δραστηριότητα και ως τέτοια δεν τον αφορούσε. Όπως λέει και Pittman(1998) «νόμιζε ότι αυτό ήταν κάτι που ερχόταν στις γυναίκες φυσιολογικά και έτσι κάθε γυναίκα μπορούσε, αυτόματα, να το κάνει καλύτερα από έναν άντρα».

Ο δικός του ρόλος ήταν περιορισμένος στην επιβολή της πειθαρχίας. Μιλώ για το γνωστό «το βράδυ που θα έρθει ο πατέρας σου θα σε κανονίσει». Ένα ρόλο που συνέδεε την εμφάνιση του πατέρα στο σπίτι με την αγριάδα, την τιμωρία και στην καλύτερη περίπτωση για να ξεμπλέξει τα παιδιά του από μπελάδες. Έτσι τα παιδιά βίωναν έναν πατέρα που ουσιαστικά απέρριπτε τα παιδιά του καθώς ήταν εκεί για να ασκήσει μομφή για τις «κακές» συμπεριφορές τους και συγχρόνως ολιγόλογο και χωρίς συναισθηματικές εκφράσεις ή θετική ενθάρρυνση. Ένα πατέρα που ήταν εκεί και επικοινωνούσε με τα παιδιά του, μόνο για να τους υποδείξει τα κακώς κείμενα. Συγχρόνως η έλλειψη θετικής ενθάρρυνσης, υπέσκαπτε την αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση του παιδιού, ειδικά των αγοριών.


Το ίδιο όμως στερεότυπο, ότι το μεγάλωμα των παιδιών είναι «θηλυκή» δραστηριότητα, βρίσκεται ως εμπόδιο ξανά μπροστά του, καθώς η έλλειψη εκπαίδευσης του σε αυτό το ρόλο από την πατρική του οικογένεια, του δημιουργεί άγχος κάθε φορά που προσπαθεί να εμπλακεί ενεργά στην ανατροφή των παιδιών του. Πώς να κινηθεί, πώς να δράσει, πώς θα μιλήσει στα παιδιά του, είναι αχαρτογράφητα γι’ αυτόν νερά με αποτέλεσμα να βρίσκεται σε σύγχυση. Σε αυτά μπορεί να προστεθεί το άγχος που βιώνει καθώς πάει κόντρα σε μια ισχυρή εντολή (δεν είναι δική σου δουλειά να μεγαλώνεις παιδί), αλλά και ο φόβος και η ντροπή ότι οι άλλοι άντρες θα τον απορρίψουν (πάλι τη νταντά θα κάνεις; Εντάξει βάλε και μπικουτί).

Η σύντροφος του άντρα από τη δική της πλευρά, παλεύει με τους δικούς της δαίμονες. Από τη μια νιώθει την αυτοεκτίμηση της ψηλά, καθώς επιτρέποντας στο σύντροφο της να έχει ενεργό συμμετοχή στο μεγάλωμα των παιδιών, βρίσκει χρόνο να φροντίσει τον εαυτό της και νιώθει ικανοποίηση και ασφάλεια για την επιλογή της. Από την άλλη πλευρά όμως υπάρχει και στο δικό της μυαλό η ενοχή καθώς αφήνει το ρόλο της (τι μάνα είσαι εσύ που αφήνεις τον άντρα σου να φροντίζει τα παιδιά) και ο φόβος ότι ο σύντροφος της δεν θα αντεπεξέλθει, καθώς είναι και το στερεότυπο της αδεξιότητας του άντρα στις δουλειές αυτές. Θυμηθείτε τις χολιγουντιανές παραγωγές που παρουσιάζουν τον πατέρα ως ένα αδέξιο και καταστροφικό πλάσμα. Το αποτέλεσμα αυτής της εσωτερικής μάχης, πολλές φορές είναι ο υποβιβασμός των προσπαθειών του άντρα ( άσε θα το κάνω εγώ), η προσπάθεια ελέγχου (συχνά τηλεφωνήματα για να μάθει πως είναι το παιδί που βρίσκεται με τον πατέρα του), γεγονός που οδηγεί σε συγκρούσεις και αποθάρρυνση και των δύο να συνεργαστούν με ένα νέο τρόπο στο μεγάλωμα των παιδιών.

Έρευνες και μελέτες όμως δείχνουν πως και οι δύο γονείς είναι απαραίτητοι εξίσου στο μεγάλωμα των παιδιών, αφού μέσα από το διαφορετικό τρόπο που συνδέονται τα παιδιά μαζί τους, αυτά γίνονται πλουσιότερα σε εμπειρίες, επικοινωνία και αγάπη. Για χρόνια οι μελέτες εστιάζονταν στις συνέπειες από την απουσία του άντρα από τη διαδικασία αυτή και πλέον εστιάζουν στα οφέλη από την ενεργή συμμετοχή του.

Η ενεργή συμμετοχή του πατέρα στο μεγάλωμα των παιδιών βοηθά ως εξής:

– Μειώνει τις πιθανότητες για ανεπιθύμητες συμπεριφορές του παιδιού στην εφηβεία
(εγκυμοσύνη, χρήση ουσιών, κακοποίηση κλπ)
– Αποτελεί ένα πρότυπο ζωής για το τι είναι άντρας, πως συμπεριφέρεται, πως λειτουργεί στις σχέσεις του με τους άλλους άντρες
– Αποτελεί πρότυπο για τον τρόπο που θα συσχετιστούν μελλοντικά με τους συντρόφους τους, μέσα από τον τρόπο που σχετίζεται με τη μητέρα τους
– Διδάσκει στα παιδιά του τη συναισθηματική γλώσσα, εκφράζοντας τα συναισθήματα του με ένα διαφορετικό τρόπο απ’ότι η μητέρα τους
– Διδάσκει, με τον τρόπο που αλληλεπιδρά με τη σύντροφό του, να διαφοροποιούνται τα παιδιά του από τα στερεότυπα που υπάρχουν ανάμεσα στα δύο φύλα.
– Η παρουσία του και η ενεργός συμμετοχή του στην ανατροφή των παιδιών, είναι σημαντικός για την καλύτερη διαχείριση σε προβλήματα κατά την εφηβεία τους
– Σύμφωνα με μελέτες Radin (1982) και Sagi (1982) η παρουσία του πατέρα βοηθά τα παιδιά να ελέγχουν τις παρορμήσεις τους, ένα ανδρικό χαρακτηριστικό και στην ανάπτυξη της γνωστικής ικανότητας, ιδιαίτερα στο λεκτικό τομέα της γλώσσας Πιο απλά μαθαίνουν να μη δρουν πάνω στην παρόρμηση και να πλουτίζουν το λεξιλόγιο και τις γνώσεις τους, καθώς είναι ένας ακόμα σημαντικός άνθρωπος πέρα από τη μητέρα, που ασχολείται μαζί τους
– Μέσα από την ενεργό συμμετοχή του πατέρα και τις αναπόφευκτες συγκρούσεις που μια σχέση εμπεριέχει, τα παιδιά μαθαίνουν με πιο τρόπο να διαχειρίζονται τις αντιπαραθέσεις τους

Οι ενεργά εμπλεκόμενοι πατεράδες δημιουργούν στενές σχέσεις οικειότητας με τα παιδιά τους. Περνούν χρόνο μαζί του και τον χρησιμοποιούν ως πρότυπο για το είδος του πατέρα και γονέα που θα θελήσουν να γίνουν και τα ίδια όταν μεγαλώσουν. Συγχρόνως, οι σύντροφοι τέτοιων πατεράδων είναι ευτυχισμένοι και χαρούμενοι, που ο σύντροφός τους εμπλέκεται ενεργά στην ανατροφή των παιδιών τους. Οι πατεράδες οιώθουν και οι ίδιοι μεγαλύτερη κατανόηση και συναισθηματική εγγύτητα με τα παιδιά τους. Απολαμβάνουν το χρόνο μαζί τους και νιώθουν και τη δική τους αυτοεκτίμηση να μεγαλώνει, καθώς παίρνουν ενεργό μέρος στον γονεικό τους ρόλο.

Ο συγγραφέας Κλάρενς Μπάντιγκτον Κέλαντ συνοψίζει θαυμάσια τη σχέση του με τον πατέρα του στη φράση: «Δεν μου είπε πώς να ζω: Έζησε και με άφησε να τον βλέπω». Αυτό κερδίζουν – μεταξύ των άλλων – τα παιδιά από τη σχέση με τον πατέρα τους έναν ακόμα υπέροχο οδηγό μέχρι να ενηλικιωθούν. Από εκεί και έπειτα τα πράγματα αλλάζουν, αλλά αυτό είναι ένα άλλο άρθρο.

Δημήτρης Κουτζαμάνης
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας
Μαθήματα Ζωής

 

Βιβλιογραφία
Αtkins, L. (2008) Για πρώτη φορά γονείς Εκδόσεις: Modern times
Meth, L. Pasick R. (2000) Άνδρες σε θεραπεία. Εκδόσεις: Ελληνικά Γράμματα
Parsons, R. (2004) Ο άντρας των εξήντα λεπτών. Εκδόσεις: Αλκυών

από Σοφία Κωστάρα