Η παρουσία του λαγοκέφαλου (Lagocephalus sceleratus) στις ελληνικές θάλασσες τα τελευταία χρόνια έχει προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον, με έναν διαδραστικό χάρτη να αποτυπώνει τη γεωγραφική εξάπλωση και την πορεία του είδους στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο.
Ο ψηφιακός χάρτης της Google My Maps καταγράφει τις εμφανίσεις του τοξικού ψαριού από το 2005 έως σήμερα, δείχνοντας πώς μέσα σε περίπου δύο δεκαετίες κατάφερε να αναπτύξει σημαντικούς πληθυσμούς σε πολλές περιοχές του Αιγαίου. Σύμφωνα με τους ειδικούς, πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα ξενικά είδη που επηρεάζουν το θαλάσσιο περιβάλλον, την αλιευτική δραστηριότητα και την ισορροπία των οικοσυστημάτων.
Τι καταγράφει ο χάρτης
Ο χάρτης με τίτλο «Lagocephalus sceleratus» προέρχεται από το δίκτυο ELNAIS (Early Warning System for Alien Species – Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης για Ξενικά Είδη στην Ελλάδα).
Οι μπλε σημάνσεις που εμφανίζονται γύρω από την Κρήτη, τα Δωδεκάνησα, τις Κυκλάδες, το Κεντρικό και Βόρειο Αιγαίο, αλλά και στις ακτές της Τουρκίας και της Κύπρου, αντιστοιχούν σε επίσημες καταγραφές παρουσίας του λαγοκέφαλου.
Όπως έχει διευκρινίσει η βιολόγος – ιχθυολόγος και διευθύντρια ερευνών του ΕΛΚΕΘΕ, Παρασκευή Καραχλέ, οι συγκεκριμένες καταγραφές αφορούν μόνο την παρουσία του είδους σε μια περιοχή και όχι τον αριθμό των ψαριών.
«Το ότι υπάρχει καταγραφή σε κάποιο μέρος μπορεί να σημαίνει ότι ήταν ένα-δύο ψάρια και όχι απαραίτητα ολόκληρο κοπάδι, που να δημιουργήσει πανικό».
Οι χρονολογίες που συνοδεύουν κάθε σημείο αποτυπώνουν την εξέλιξη της εξάπλωσης του είδους από τις πρώτες καταγραφές του στην Ελλάδα το 2005 έως σήμερα, αναδεικνύοντας τη σταδιακή παρουσία του σε όλο και περισσότερες περιοχές.
Η δημοσιότητα που έχει λάβει το θέμα οδήγησε ακόμη και τον Ερυθρό Σταυρό στην έκδοση οδηγιών για την αντιμετώπιση πιθανού τραυματισμού από λαγοκέφαλο, καθώς το είδος διαθέτει ιδιαίτερα ισχυρό δάγκωμα.
Η ανάρτηση του Ερυθρού Σταυρού
Ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός ενημερώνει τους πολίτες για τους κινδύνους που εγκυμονεί το συγκεκριμένο είδος ψαριού και παρέχει χρήσιμες οδηγίες Πρώτων Βοηθειών σε περίπτωση τραυματισμού από δάγκωμά του.
Ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus) περιέχει ισχυρή νευροτοξίνη (τετροδοτοξίνη), η οποία καθιστά την κατανάλωσή του εξαιρετικά επικίνδυνη.
Επειδή η κατανομή της τοξίνης ποικίλλει, κανένα μέρος του ψαριού δεν θεωρείται ασφαλές για κατανάλωση, όπως αναφέρει ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός.
Video: Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός
View this post on Instagram
Υπάρχει λόγος ανησυχίας;
Η αύξηση των ξενικών ειδών στις ελληνικές θάλασσες αποτελεί αντικείμενο μελέτης των επιστημόνων εδώ και αρκετά χρόνια. Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η ανησυχία που έχει δημιουργηθεί για τους λουόμενους είναι μεγαλύτερη από όσο δικαιολογούν τα διαθέσιμα στοιχεία.
Η Παρασκευή Καραχλέ υπογραμμίζει ότι, παρότι απαιτείται προσοχή όταν βρισκόμαστε στη θάλασσα, η εικόνα που έχει διαμορφωθεί γύρω από τον λαγοκέφαλο συχνά είναι υπερβολική.
«Προφανώς κανένας μας δεν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο του να συμβεί οτιδήποτε όταν είμαστε στη φύση. Πρέπει να προσέχουμε όταν μπαίνουμε στην θάλασσα. Αλλά όλος αυτός ο πανικός που έχει δημιουργηθεί για μένα είναι υπερβολικός».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο υπεύθυνος θεμάτων αλιείας της WWF Ελλάς, Μιχάλης Μαργαρίτης, ο οποίος επισημαίνει ότι, όπως συμβαίνει με κάθε θαλάσσιο οργανισμό, χρειάζεται σεβασμός και προσοχή όταν βρισκόμαστε στο φυσικό του περιβάλλον.
«Όπως και άλλα πλάσματα, έτσι και ο λαγοκέφαλος είναι ένας οργανισμός ο οποίος βρίσκεται στη θάλασσα και όταν μπαίνουμε μπορεί να τον ενοχλήσουμε. Πρέπει να είμαστε προσεχτικοί. Αυτό το ξέρουμε για όλα τα είδη, το λέμε και για τα δελφίνια για παράδειγμα».
Οι περισσότερες καταγραφές στη χώρα εντοπίζονται στην Κρήτη και τα Δωδεκάνησα, ενώ τα τελευταία χρόνια εμφανίζονται όλο και περισσότερες αναφορές στις Κυκλάδες, την Ανατολική Πελοπόννησο, την Εύβοια, την Αττική και σποραδικά σε βορειότερες περιοχές.
Παρότι υπάρχουν ενδείξεις αύξησης του πληθυσμού του είδους, η Παρασκευή Καραχλέ σημειώνει ότι δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή δεδομένα που να επιτρέπουν ασφαλή συμπεράσματα για την πραγματική έκταση του φαινομένου.
«Τα τελευταία χρόνια έχουμε ενδείξεις ότι αυξάνεται ο λαγοκέφαλος, δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά στοιχεία».
Γιατί αυξάνεται ο λαγοκέφαλος
Σύμφωνα με τον υπεύθυνο διατήρησης της περιβαλλοντικής οργάνωσης iSea, Γιάννη Γιώβο, σημαντικό ρόλο στην εξάπλωση του λαγοκέφαλου παίζει η υπεραλίευση, η οποία έχει μειώσει τους φυσικούς θηρευτές του.
Όπως εξηγεί, είδη όπως οι κυνηγοί και οι ζαργάνες τρέφονται με λαγοκέφαλους, όμως η μείωση των πληθυσμών τους περιορίζει τη φυσική ισορροπία του οικοσυστήματος.
«Με μια μελέτη που κάναμε με ερευνητές από όλη την Μεσόγειο βρήκαμε ότι υπάρχουν θηρευτές που τρώνε λαγοκέφαλους. Είδαμε ότι οι κυνηγοί, ένα είδος ψαριού, τρώνε λαγοκέφαλο. Οι ζαργάνες τρώνε λαγοκέφαλους. Όταν εμείς λοιπόν τα βγάζουμε από το οικοσύστημα τους δεν μπορούν να βοηθήσουν».
«Ας μην φάμε το ροφό, τον κυνηγό και τον μπακαλιάρο, ας φάμε κάποιο άλλο είδος, ας φάμε ένα ξενικό, ας φάμε ένα μπλε καβούρι».
Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή, η παράκτια ανάπτυξη και η ρύπανση συμβάλλουν στη δημιουργία λιγότερο ανθεκτικών οικοσυστημάτων, επιτρέποντας στα ξενικά είδη να εξαπλώνονται ευκολότερα, «με αποτέλεσμα αυτά τα νέα είδη με το που έρχονται, να έχουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και να μπορούν να ανατρέψουν την ισορροπία ενός οικοσυστήματος».
@stathakis_adventures Κερδίζουμε αδέρφια!!! 💪🏻#fishing #greeksummer #mpesforyouuugamwww #fyp #viral ♬ Frangosyriani – Locomondo
Οι επιπτώσεις στην αλιεία και το περιβάλλον
Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που προκαλεί ο λαγοκέφαλος αφορά τους επαγγελματίες αλιείς. Το είδος καταστρέφει δίχτυα και παραγάδια, ενώ συχνά καταναλώνει εμπορεύσιμα ψάρια πριν αυτά αλιευθούν.
Όπως αναφέρει η Παρασκευή Καραχλέ, οι ψαράδες επιβαρύνονται οικονομικά τόσο από τις ζημιές στον εξοπλισμό τους όσο και από τη μείωση της παραγωγής τους.
«Υπάρχουν φωτογραφίες από μπαρμπούνια ή άλλα ψάρια εμπορικά τα οποία είναι δαγκωμένα και μισοφαγωμένα. Οι αλιείς χάνουν εισόδημα, χάνουν εργατοώρες για να μπαλώσουν δίχτυα, να ξαναφτιάξουν τα παραγάδια. Υπάρχει τεράστιο οικονομικό κόστος για τους ψαράδες».
Την ίδια στιγμή, ο λαγοκέφαλος επηρεάζει σημαντικά τη θαλάσσια βιοποικιλότητα, καθώς τρέφεται με είδη που αποτελούν βασικούς κρίκους του οικοσυστήματος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το χταπόδι, του οποίου οι πληθυσμοί στο Νότιο Αιγαίο έχουν μειωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.
«Στο Νότιο Αιγαίο το χταπόδι έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Το χταπόδι είναι ένας αγαπημένος μεζές του λαγοκέφαλου. Οι επιστήμονες εικάζουν ότι μπορεί να είναι και αυτός ο λόγος».
Γιατί δεν πρέπει να καταναλώνεται
Οι ειδικοί είναι κατηγορηματικοί ότι ο λαγοκέφαλος δεν πρέπει να καταναλώνεται σε καμία περίπτωση από τον άνθρωπο.
Το ψάρι περιέχει ισχυρή νευροτοξίνη, η οποία μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά επικίνδυνη ή ακόμη και θανατηφόρα εφόσον καταναλωθεί σε επαρκή ποσότητα.
Ιδιαίτερη προσοχή συνιστάται στους ερασιτέχνες ψαράδες και στους παραθεριστές που ενδέχεται να ψαρέψουν περιστασιακά κατά τη διάρκεια των διακοπών τους, ώστε να αποφεύγουν την κατανάλωση ειδών που δεν γνωρίζουν.
«Η πλειονότητα των ερασιτεχνών που βγαίνουν όλο το χρόνο στην θάλασσα, γνωρίζουν τον λαγοκέφαλο. Τώρα όμως, επειδή το καλοκαίρι μπορεί στις διακοπές του κάποιος να πάρει μια πετονιά και να ψαρέψει, πρέπει να υπάρχει μεγάλη προσοχή και να μην τρώμε κάτι που δεν ξέρουμε. Επειδή είναι ιδιαίτερα τοξικός, απαγορεύεται να καταναλωθεί».
Μπορεί να περιοριστεί η εξάπλωσή του;
Σε αντίθεση με άλλα ξενικά είδη, όπως το λεοντόψαρο και το μπλε καβούρι, για τα οποία προωθείται η κατανάλωση ως μέτρο ελέγχου των πληθυσμών τους, ο λαγοκέφαλος δεν μπορεί να αξιοποιηθεί με τον ίδιο τρόπο λόγω της τοξικότητάς του.
«Ασχέτως από το αν μπορούμε να τα καταναλώσουμε, ποτέ δεν θα φτάσουμε σε μεγάλα επίπεδα ελέγχου γιατί πάρα πολύ απλά αυτό έχει να κάνει και με την φυσική θήρευση».
Παρ’ όλα αυτά, έχουν εξεταστεί εναλλακτικές μορφές αξιοποίησης. Μία από αυτές είναι το πρόγραμμα LagoMeal του ΕΛΚΕΘΕ, στο οποίο ο λαγοκέφαλος χρησιμοποιήθηκε πιλοτικά για την παραγωγή ιχθυάλευρων.
Τα πρώτα αποτελέσματα κρίνονται ενθαρρυντικά, ωστόσο παραμένει ασαφές αν οι διαθέσιμες ποσότητες επαρκούν ώστε μια τέτοια δραστηριότητα να είναι οικονομικά βιώσιμη σε μεγάλη κλίμακα.
«Τα πρώτα αποτελέσματα που είχαμε στην πιλοτική προσπάθειά μας να μετατρέψουμε τον λαγοκέφαλο σε ιχθυάλευρα ήταν αρκετά ενθαρρυντικά. Εκεί που υπάρχει αβεβαιότητα είναι στο πόσες ποσότητες υπάρχουν. Δεν ξέρουμε αν υπάρχουν ικανές ποσότητες ώστε όλο αυτό το εγχείρημα να είναι και οικονομικά προσοδοφόρο για μια εταιρεία που θα αναλάμβανε να κάνει ιχθυάλευρα έτσι».
Παράλληλα, έχουν εξεταστεί και άλλες εφαρμογές, όπως η αξιοποίηση της τοξίνης του στη φαρμακευτική έρευνα για την ανάπτυξη ισχυρών αναλγητικών, καθώς και η χρήση της σε καλλυντικά προϊόντα.
Διαβάστε επίσης:
Απεργία 24 Ιουνίου: Ποιοι συμμετέχουν – Πώς θα κινηθούν τα ΜΜΜ
Καιρός: Προ των πυλών ο καύσωνας – Η πρόγνωση από τον Θοδωρή Κολυδά
Σχετικά Άρθρα
Google News