Αρχική > Θέατρο-Χορός > Κώστας Παπακωνσταντίνου: «Ο βιασμός είναι το μόνο έγκλημα που τα φώτα στρέφονται πάνω στο θύμα και όχι στον δράστη»

Κώστας Παπακωνσταντίνου: «Ο βιασμός είναι το μόνο έγκλημα που τα φώτα στρέφονται πάνω στο θύμα και όχι στον δράστη»

Ο Κώστας Παπακωνσταντίνου με θητεία στο νεοελληνικό έργο, τόσο στο Εθνικό όσο και στο ελεύθερο θέατρο, σκηνοθετεί τον «Γάμο» του Μάριου Ποντίκα σαράντα χρόνια μετά το πρώτο ανέβασμά του από τον Κάρολο Κουν στο Θέατρο Τέχνης.

Η μικρή κόρη μιας φτωχής οικογένειας βιάζεται. Ακολουθούν αλλεπάλληλοι «βιασμοί» της από την οικογένεια, την κοινωνία, τη Δικαιοσύνη και τα Μέσα Ενημέρωσης. Η υποκριτική αντιμετώπιση του περίγυρου οδηγεί την κοπέλα στην αυτοπυρπόλησή της. Η τελική λύση δίνεται συμβιβαστικά με τον γάμο του θύματος με τον βιαστή του.

Το έργο του Μάριου Ποντίκα, επίκαιρο όσο ποτέ, πραγματεύεται θέματα όπως η έμφυλη βία, η κουλτούρα του βιασμού, η διαμόρφωση της κοινής γνώμης, αλλά κυρίως αναμετριέται με την Πατριαρχία.

Εμείς μιλήσαμε με τον Κώστα Παπακωνσταντίνου με αφορμή αυτήν την τόσο ενδιαφέρουσα παράσταση που παρουσιάζεται στο θέατρο Σταθμός.

Με ποιον γνώμονα επιλέγετε τα έργα που ανεβάζετε;

Καταρχάς, να μας αρέσουν, να κάνουμε κέφι να τα παίξουμε στη σκηνή. Έπειτα, να μας προχωρούν καλλιτεχνικά, να μπορούμε, δηλαδή, να εξελίξουμε τη θεατρική μας γλώσσα. Αλλά το κυριότερο είναι να μας επιτρέπουν να μιλήσουμε μέσα από τις παραστάσεις μας πολιτικά, κοινωνικά. Αντιλαμβανόμαστε τον χώρο της παράστασης ως ένα φόρουμ συνάντησης των ανθρώπων όπου μοιραζόμαστε τους φόβους μας, τις επιθυμίες μας, τα όνειρά μας και τις ιδέες μας για θέματα που μας αφορούν είτε προσωπικά είτε συλλογικά. Αγαπάμε τα ανθρώπινα, και οι ιδέες και τα συναισθήματα είναι και τα δύο ανθρώπινα.

Επιμένετε σε έργα ελληνικά… γιατί;

Ίσως γιατί μπορούμε να τα ανεβάσουμε στο πρωτότυπο κείμενο, δε μεσολαβεί η μετάφραση. Ίσως, λέει κάτι το ότι τα λογοτεχνικά κείμενα που έχουμε ανεβάσει τα κρατήσαμε αυτούσια, χωρίς καμία παρέμβαση. Ίσως επειδή τα κείμενα αυτά είναι φορείς της ιστορίας της κοινωνίας στην οποία απευθυνόμαστε κι αυτό είναι κάτι που μας ενδιαφέρει πολύ. Πάντως, τα ελληνικά κείμενα δεν είναι αυτοσκοπός μας. Επίσης, με τον Βόυτσεκ του Γκέοργκ Μπίχνερ που ανεβάσαμε πέρσι ως ομάδα, ένα έργο που θεωρείται η αρχή της σύγχρονης παγκόσμιας δραματουργίας, νομίζω ότι ισορροπήσαμε.

Τι σας γοήτευσε στο συγκεκριμένο έργο του Μάριου Ποντίκα και πώς το προσεγγίσατε;

Το έργο ήταν πρόταση της Αγγελικής Μαρίνου με την οποία συνυπογράφουμε την σκηνοθεσία. Αρχικά, μου άρεσε αλλά δε με ενθουσίασε. Η Αγγελική επέμενε και το έδωσε και σε άλλα μέλη της ομάδας να το διαβάσουν. Τα κορίτσια της ομάδας όταν το διάβαζαν συγκλονίζονταν, τα αγόρια όχι. Εκεί κατάλαβα ότι το έργο έχει ζουμί που εμείς μεγαλωμένοι ως αγοράκια δεν μπορούσαμε να το καταλάβουμε. Συμφωνήσαμε με την Αγγελική να το ανεβάσουμε και να το σκηνοθετήσουμε μαζί. Μας ήταν απαραίτητη η γυναικεία κατανόηση του έργου και του θέματος, στην κατασκευή της παράστασης. Στις πρόβες το έργο μας αποκαλύφθηκε. Όλοι νιώθαμε ταραχή, γυναίκες και άντρες. Το ίδιο συνέβη και στις παραστάσεις. Όμως, εξακολουθεί να είναι διαφορετικό, δεν είναι το ίδιο για τους άντρες και για τις γυναίκες.

Πόσο επίκαιρο είναι αυτό το έργο σήμερα;

Πάρα πολύ, είναι στον πυρήνα της συζήτησης που έχει φουντώσει τα τελευταία χρόνια και στη Ελλάδα σχετικά με την έμφυλη βία. Το έργο γραμμένο το 1979 έρχεται και συμπυκνώνει όλους τους λόγους για τους οποίους το γυναικείο κίνημα φωνάζει εδώ και δεκαετίες και για τους οποίους επιτέλους αυτές οι φωνές έχουν αρχίσει να ακούγονται ευρύτερα. Άλλωστε μόλις πέρσι άλλαξε στη χώρα μας ο ποινικός κώδικας, εκσυγχρονίζοντας έτσι το νομικό πλαίσιο που αφορά στα σεξουαλικά εγκλήματα και γενικότερα στη βία κατά των γυναικών. Τώρα, το ζήτημα είναι πώς θα συμπεριφερθούν τα δικαστήρια, η αστυνομία, ο τύπος, και κυρίως πώς θα συμπεριφερθούμε εμείς ως κοινωνία. Η κουλτούρα του βιασμού πρέπει να αλλάξει και αυτό είναι που πραγματεύεται το έργο. Σε αυτή την συζήτηση θέλαμε και εμείς, ως θεατρική ομάδα, να συμμετέχουμε με την παράστασή μας.

Γιατί συχνά – κυρίως παλιότερα- η ευθύνη του βιασμού μετατοπίζεται από τον άνδρα στη γυναίκα;

Γιατί η κυρίαρχη οπτική είναι γένους αρσενικού. Για αυτόν τον λόγο είναι που λέμε ότι το έργο του Μ.Ποντίκα, εντέλει, αναμετριέται με την πατριαρχία. Ο βιασμός είναι το μόνο έγκλημα που τα φώτα στρέφονται πάνω στο θύμα και όχι στον δράστη. Το θύμα, πάντα, ή δεν ήταν αρκετά προσεκτικό στην καλύτερη περίπτωση ή πήγαινε γυρεύοντας στην χειρότερη. Είναι γενικά βολικό να θεωρούμε ότι το θύμα, κάτι δεν έκανε καλά. Αυτό μας παρέχει την ψευδή ασφάλεια ότι το κακό δεν μπορεί να συμβεί σε εμάς…

Πόσοι «βιασμοί» ακολουθούν από την κοινωνία μας έναν βιασμό;

Δουλεύοντας το έργο στις πρόβες και κάνοντας την έρευνα μας, τα όσα διαβάσαμε για την διαδικασία που ακολουθείται σε μια καταγγελία βιασμού ήταν αποκαρδιωτικά. Στη αστυνομία, στην ιατροδικαστική εξέταση, στο δικαστήριο, το θύμα υφίσταται ξανά βία, αυτή τη φορά από τη θεσμική διαδικασία. Η προστασία και η στήριξη που θα έπρεπε να έχει είναι ανύπαρκτη ενώ πολλές φορές έρχεται αντιμέτωπο και με επιθετική συμπεριφορά. Κοινωνικά, το θύμα στιγματίζεται. Στις υποθέσεις μάλιστα που παίρνουν μεγάλη δημοσιότητα, αντιμετωπίζει και τον κανιβαλισμό των καναλιών. Μία από τις μεγαλύτερες πληγές του ζητήματος είναι ότι, για όλους αυτούς τους λόγους, οι περισσότεροι βιασμοί δεν καταγγέλλονται ποτέ.

Πόσο πατριαρχική συνεχίζει να είναι η κοινωνία μας; Μπορεί να αλλάξει αυτό πιστεύετε;

Απολύτως. Η πατριαρχία είναι ένα φαινόμενο που έχει διαδρομή χιλιάδων ετών. Το ερώτημα, νομίζω, είναι πόσο σεξιστική συνεχίζει να είναι η κοινωνία μας. Σίγουρα, είμαστε καλύτερα αν συγκριθούμε με περασμένες δεκαετίες. Όμως, αυτές οι διαδικασίες είναι συνεχείς. Η κοινωνία δεν μένει ποτέ στάσιμη, θα βαδίσει προς τα κάπου. Αν δεν βαδίσει προς μια κατεύθυνση περισσότερο δίκαιη θα βαδίσει προς μια κατεύθυνση λιγότερο δίκαιη. Όποιος νομίζει ότι οι διαδρομές αυτές γίνονται κατά τύχη, τότε είναι απολίτικος και δεν καταλαβαίνει για ποιο πράγμα μιλάμε. Όποιος αντιλαμβάνεται ότι αυτές τις διαδρομές μπορούμε λιγότερο ή περισσότερο να τις επηρεάσουμε, τότε έχει, με την ευρεία έννοια, πολιτική στάση και μπορεί να σκέφτεται και να συζητά για αυτά τα θέματα. Πάντως, σήμερα η κοινωνία μας είναι περισσότερο σεξιστική από όσο νομίζουμε. Αυτό το καταλαβαίνει κανείς από τα πολλά σεξιστικά στερεότυπα που αναπαράγονται ως κανονικότητα, πολλές φορές και από ανθρώπους που δεν θα τους έλεγες σεξιστές.

Ποια συζήτηση θέλετε να ανοίξετε με το έργο αυτό;

Η συζήτηση είναι ήδη ανοιχτή. Για αυτό παρακινηθήκαμε να κάνουμε την παράσταση. Αν καταφέρουμε να σκεφτούμε λίγο περισσότερο απ’ ότι πριν, να καταλάβουμε, να ενημερωθούμε, να συμμετέχουμε, και κυρίως να μιλήσουμε λίγο περισσότερο απ’ ότι πριν, θα έχουμε πετύχει.

Μελλοντικά σχέδια- παραστάσεις;

Άλλη παράσταση, τώρα κοντά, δεν προγραμματίζω να κάνω. Έχω αρκετές διδασκαλίες που πλέον θα αφοσιωθώ, τώρα που ανέβηκε ο «Γάμος». Διδάσκω σε τρία λύκεια, με τα προγράμματα εφηβικού θεάτρου που οργανώνουν το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά και ο Δήμος Αμαρουσίου. Διδάσκω Υποκριτική στη δραματική σχολή του Πειραϊκού Συνδέσμου, και το νέο είναι ότι θα διδάξω φέτος και στο τμήμα θεατρικών σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών τους μεταπτυχιακούς φοιτητές ένα μάθημα που έχει να κάνει με την δραματοποίηση της λογοτεχνίας στο θέατρο.Αν όλα πάνε καλά, σκέφτομαι τον Μάιο να οργανώσω κι ένα σεμινάριο υποκριτικής για ηθοποιούς.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Σκηνοθεσία: Κώστας Παπακωνσταντίνου – Αγγελική Μαρίνου

Σκηνικά- Κοστούμια: Bίκυ Πάντζιου

Κίνηση: Κατερίνα Γεβετζή

Μουσική: Βασίλης Κουτσιλιέρης

Φωτισμοί: Γιώργος Αγιαννίτης

Βοηθός σκηνογράφος-ενδυματολόγος: Φιλάνθη Μπουγάτσου

Βοηθός κινησιολόγος: Ηρώ Κατσιφλώρου

Φωτογραφίες: Νίκος Βαρδακαστάνης

Γραφιστικός σχεδιασμός: Μάριος Γαμπιεράκης

Trailer: Θωμάς Γκίνης

Επικοινωνία: Ευαγγελία Σκρομπόλα

Παραγωγή: Ξανθίας Α.Μ.Κ.Ε.

Ερμηνεύουν: Ελισσαίος Βλάχος, Βάσω Καμαράτου, Δημήτρης Κουτρουβιδέας, Δημοσθένης Ξυλαρδιστός, Μυρτώ Πανάγου, Μαργαρίτα Τρίκκα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Πρεμιέρα: Δευτέρα, 13 Ιανουαρίου στις 21:00

Παραστάσεις: έως 31/3

Μέρες & ‘Ωρες Παραστάσεων: κάθε Δευτέρα & Τρίτη στις 21:00

Εισιτήριο: Κανονικό: 14€, Φοιτητικό: 10€, Ανέργων, ΑμεΑ: 5€

Προπώληση: https://www.viva.gr/tickets/theater/theatro-stathmos/o-gamos/

Διάρκεια: 85 λεπτά

Χώρος: Θέατρο Σταθμός

Διεύθυνση: Βίκτωρος Ουγκώ 55, Αθήνα (Μετρό Μεταξουργείο)

Τηλέφωνο πληροφοριών: 210 52 30 267