Το πικρό, αυτοβιογραφικό κείμενο του Τζων Χέρμπερτ «Τύχη και των Ανδρών τα Βλέμματα (Σονέτο 29)» που σχολιάζει καυστικά και εύστοχα την κοινωνική αδικία, τη διαφθορά της αστυνομίας και των σωφρονιστικών υπαλλήλων, αλλά και την ανάγκη για φιλία, στοργή και αγάπη μεταξύ των κρατουμένων μιας φυλακής, ανεβάζει ο Κωνσταντίνος Κυριακού με την υποστήριξη της Πρεσβείας του Καναδά στον Πολυχώρο Vault Theatre Plus.

Πρόκειται για το πιο πολυμεταφρασμένο θεατρικό έργο της καναδικής δραματουργίας, το οποίο θέτει ερωτήματα και προβληματισμούς που παραμένουν επίκαιροι και επεκτείνονται και εκτός του στενού πλαισίου της φυλακής, απλώνοντας τις ρίζες τους σε διάφορες πτυχές της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας. Ο ηθοποιός, σκηνοθέτης και μεταφραστής Κωνσταντίνος Κυριακού μίλησε αποκλειστικά στο Infowoman.gr για τους λόγους που τον ώθησαν να ασχοληθεί με το συγκεκριμένο αυτοβιογραφικό κείμενο, για τα μηνύματα που περνάει η παράσταση και το θέμα της διαφορετικότητας που έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις στην εποχή μας.

Γιατί επιλέξατε να ανεβάσετε το αυτοβιογραφικό κείμενο «Τύχη και των Ανδρών τα Βλέμματα (Σονέτο 29)» του Τζων Χέρμπερτ;

«Το έργο Τύχη και των Ανδρών τα Βλέμματα (Σονέτο 29) μιλάει για μακραίωνα ζητήματα όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα στερεότυπα, η βία μέσα στη φυλακή, το δικαίωμα στη διαφορετικότητα, η μισαλλοδοξία, η άσκηση και η απειλή βίας, η διαφθορά της αθωότητας, ο εξαναγκασμός, ο σωματικός ευτελισμός, η χειριστικότητα, ο πνευματικός και ο ψυχολογικός εκφοβισμός, το bullying και πολλά άλλα.

Κωνσταντίνος Κυριακού

Ο ανθρωπισμός που αναδύεται μέσα στο “απάνθρωπο” περιβάλλον του κελιού, όπου διαδραματίζεται η ιστορία του έργου, ήταν αυτό που με ώθησε στο να ασχοληθώ μεταφραστικά αρχικά και έπειτα σκηνοθετικά με αυτό το έργο. Επιπλέον, το γεγονός ότι μέσα από τη συνύπαρξη παραβατικών και μη παραβατικών ατόμων μπορεί και αναδύεται η δυνατότητα ύπαρξης αγάπης, φιλίας, στοργής, γνοιαξίματος για το συνάνθρωπο, γεγονός που θα μπορούσε να χαρακτηρίσει το έργο ως παν-ανθρώπινο, ήταν ένας ακόμα από τους λόγους που με έκαναν να επιλέξω αυτό το πικρό και σκληρό αυτοβιογραφικό έργο, που είναι καθόλα αληθινό».

Πείτε μας δυο λόγια για τον κεντρικό χαρακτήρα του έργου και τη μετάλλαξή του. Πού οφείλεται αυτή;

«Ο κεντρικός χαρακτήρας είναι ο Σμίττυ, ένας εύπιστος, ανεπιτήδευτος και ουσιαστικά μη παραβατικός “πρωτάρης” κρατούμενος, ο οποίος καταδικάστηκε να εκτίσει ποινή έξι μηνών για την κλοπή του αυτοκινήτου του πατέρα του, ο οποίος όχι μόνο τον κατέδωσε στην Αστυνομία, αλλά και δεν τον υπερασπίστηκε στο δικαστήριο, προκειμένου να παραδειγματιστεί ο γιος του κατά τη φυλάκισή του. Κατά την πρώτη του νύχτα στη φυλακή βιάζεται από το Ρόκυ, ο οποίος είναι ένας ταραξίας τραμπούκος, που μπαινοβγαίνει στις φυλακές από νεαρή ηλικία. Η αλληλεπίδραση όλων των χαρακτήρων του έργου δημιουργεί μια επωαζόμενη ένταση που κορυφώνεται με την τελική διαφθορά του κεντρικού ήρωα, ο οποίος μεταλλάσσεται σε έναν αμοραλιστή πιο σκληρό και αδυσώπητο από τους συγκρατούμενους του, όταν συνειδητοποιεί ότι το σωφρονιστικό σύστημα ως θεσμός κάθε άλλο παρά σωφρονίζει».

Το έργο θίγει το θέμα της διαφορετικότητας που έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις και στην εποχή μας. Ποια μηνύματα περνάει η παράσταση ως προς αυτή την κατεύθυνση;

«Στο έργο μας υπάρχουν εκπρόσωποι και των δύο όψεων ενός νομίσματος, το οποίο όμως έχει την ιδιαιτερότητα στην κάθε του όψη να έχει δύο μορφές. Οι χαρακτήρες του Τζων Χέρμπερτ είναι εγκλωβισμένοι σε μια κοινότοπη και στερεότυπη αντιμετώπιση της κοινωνίας μας, η οποία αρέσκεται στην “ετικετοκόλληση” και την “ταυτοτητοποίηση” των επιλογών των ατόμων σε όλα τα επίπεδα -προσωπικό, επαγγελματικό, ερωτικό. Η συνειδητοποίηση ότι η περιθωριοποίηση και η μη αποδοχή της διαφορετικότητας και του δικαιώματος στην επιλογή, δύναται να αποβεί μοιραία, έχοντας καταστροφικές συνέπειες στον ψυχισμό των “μη κανονικών” ατόμων (σύμφωνα με την “κανονικότητα” που ορίζει η πλειοψηφία), αλλά και η καταδίκη των κοινωνικών στερεοτύπων, είναι μερικά μονάχα από τα μηνύματα που περνάει η παράστασή μας».

Το κελί της φυλακής θα λέγατε ότι αποτελεί μια μικρογραφία της σύγχρονης κοινωνίας; Πώς γίνεται αυτό ορατό στην παράσταση;

«Οι σχέσεις και οι συμπεριφορές των ηρώων του έργου αντικατοπτρίζουν τις αντίστοιχες σχέσεις και συμπεριφορές σε όλες τις μορφές των ανθρώπινων σχέσεων. Όντως, το κελί είναι μια μικρογραφία της κοινωνίας μας, όχι μόνο της σύγχρονης, αλλά και όλων των εποχών. Μιας κοινωνίας, η οποία αρέσκεται να θέτει τα μέλη της μέσα σε πλαισιωμένα “πρέπει” και αφού τους εγκιβωτίσει μέσα σ’ αυτά έχει την τάση να τους κολλάει ετικέτες, προσδίδοντάς τους ιδιότητες που ούτε κατά διάνοια έχουν.

Ένας άλλος παραλληλισμός της φυλακής του έργου με την “έξω” κοινωνία είναι ο εξαναγκασμός και η βία που ασκούν οι φυλακισμένοι ο ένας στον άλλον. Κάτω από τα πειράγματα, τους αστεϊσμούς και τις εναλλαγές ηγεσίας που γίνονται ανάμεσα στους κρατουμένους υποβόσκει, στην πραγματικότητα, μια σκληρή πάλη επιβίωσης και κατίσχυσης του ενός έναντι του άλλου. Ποιος θα ελέγξει ποιον, πώς και με ποιον σκοπό; Αυτή η πάλη συναντάται από όλους μας στην καθημερινότητά μας, από το σπίτι μας μέχρι τον εργασιακό μας χώρο και το φιλικό μας περιβάλλον. Μόνο που, εκτός φυλακής, δε διεξάγεται με μπουνιές και κλωτσιές, αλλά με απειλές και εκφοβισμό· πολλές φορές με λεκτική και σωματική βία, ακόμα και με σεξουαλική παρενόχληση, κι άλλες φορές με ύπουλη χειραγώγηση καταστάσεων και χαρακτήρων, όπως ακριβώς και στη φυλακή του έργου.

Αλλά και οι ρόλοι που παίζουμε στη ζωή μας έχουν παρόμοια χροιά με τις συμμαχίες που δημιουργούνται εντός της φυλακής. Επίσης, η σχέση θύτη και θύματος· αυτή η αλληλεπιδραστική σχέση είναι τόσο αληθινή στο έργο όσο και στην κοινωνία μας. Παντού και πάντοτε υπάρχουν -και θα υπάρχουν, δυστυχώς- τα θύματα που επιτρέπουν την ύπαρξη θυτών, με τη θυματοποίηση του ίδιου του εαυτού τους.

Ο Τζων Χέρμπερτ εμπνεύστηκε από το «Σονέτο 29» του Σαίξπηρ. Ποια στοιχεία του Άγγλου ποιητή και θεατρικού συγγραφέα είναι εμφανή στο θεατρικό έργο;

«Ο Τζων Χέρμπερτ χρησιμοποίησε ως τίτλο του έργου του Τύχη και των Ανδρών τα Βλέμματα, τον πρώτο στίχο του «Σονέτου 29» του Γουίλλιαμ Σαίξπηρ. Αυτό το σονέτο μιλάει για έναν άνθρωπο, ο οποίος θρηνεί απογοητευμένος για την κατάστασή του και συναισθάνεται την αποτυχία του, μολαταύτα νιώθει καλύτερα σκεπτόμενος το αγαπημένο του πρόσωπο. Στο έργο του Χέρμπερτ αυτό το σονέτο αιωρείται πάνω από τους ήρωες καθ’ όλη τη διάρκεια που εκτυλίσσεται η δράση, επισκιάζοντάς τους και τελικά επικαλύπτοντάς τους. Δε θεωρώ ότι ο Χέρμπερτ έχει επηρεαστεί από τη γραφή του Άγγλου βάρδου, παρά μονάχα από την αύρα του, η οποία παίρνει σάρκα και οστά όταν αυτό το σονέτο απαγγέλλεται αυτούσιο επί σκηνής, παραστασιοποιώντας το νόημά του.

Ποια διδάγματα θα αφήσει η παράσταση στο θεατή φεύγοντας από το θέατρο; Τι θα τον κάνει να αναλογιστεί;

«Η παράστασή μας δεν είναι διδακτική, δεν προσφέρει λύσεις· η παράστασή μας δεν είναι παρά “εργασία προς σκέψιν” για το σπίτι. Στόχος είναι να συναισθανθούμε συλλογικά τη σχετική άγνοιά μας και να παραδεχτούμε ότι δεν έχουμε τις απαντήσεις, έτσι ώστε να καταφέρουμε να οδηγηθούμε σε καλύτερες λύσεις. Σκοπός είναι η κοινωνία να συνειδητοποιήσει ότι έχει κάνει λάθη στο ότι αρέσκεται να κολλάει ετικέτες σε συμπεριφορές και προτιμήσεις ανθρώπων και στο ότι δεν αποδέχεται τη διαφορετικότητα και το δικαίωμα στην επιλογή!

Επίσης, η διόρθωση και η ανοικοδόμηση του σωφρονιστικού συστήματος και η μη προσφυγή στη φυλάκιση ως μορφή τιμωρίας για όλες ανεξαιρέτως τις παραβατικές πράξεις, αναγνωρίζοντας ότι η παραβατικότητα δεν είναι ούτε μία ανίατη αλλά ούτε και μία μεταδοτικά μολυσματική ασθένεια, θα μας επιτρέψει να οδηγηθούμε πιθανόν σε καλύτερες λύσεις. Τέλος, ο διαφορετικός τρόπος αντιμετώπισης κάποιων συνανθρώπων μας, που συγκαταλέγονται στις αποκαλούμενες “μειονοτικές” και “περιθωριακές” ομάδες, όπως οι μετανάστες, οι ομοφυλόφιλοι, οι επανενταγμένοι κ.ά., και η παραδοχή αλλά και η αποδοχή, πως όλοι τους είναι απλώς άνθρωποι, είναι το κυριότερο που στοχεύουμε να αναλογιστούν οι θεατές μας!».

Πληροφορίες:

Κάθε Σάββατο στις 18:15
& Κυριακή στις 21:15 (περιορισμένες παραστάσεις)
Πολυχώρος Vault Theatre Plus (Μελενίκου 26, Γκάζι)
Τηλ: 213 0356472

Διαβάστε περισσότερα για την παράσταση εδώ

από Μαρία Ιωαννάτου