Η γυναίκα στη μουσική δεν είναι μόνο ερμηνεύτρια – είναι δημιουργός, ηρωίδα, σύμβολο δύναμης και αντίφασης. Με αφορμή τη συναυλία «Γυναίκα» της Συμφωνική Ορχήστρα Δήμου Αθηναίων στο Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας», μιλήσαμε με τη μαέστρο Μάτα Κατσούλη για τη γυναικεία παρουσία στην κλασική μουσική, τα στερεότυπα που αλλάζουν, αλλά και τη βαθιά προσωπική σχέση που μπορεί να έχει μια γυναίκα με την τέχνη και την έκφραση.
Από τη ρομαντική δημιουργό Λουίζ Φαρρένκ μέχρι τη μυθική Μήδεια, η μουσική γίνεται αφορμή για μια συζήτηση γύρω από τη δύναμη, την ευαισθησία και τη διεκδίκηση – στοιχεία που παραμένουν επίκαιρα όσο ποτέ.
Η συναυλία «Γυναίκα» βάζει στο επίκεντρο τη γυναικεία δημιουργία αλλά και τη γυναικεία ηρωίδα. Τι σημαίνει για εσάς προσωπικά να διευθύνετε ένα πρόγραμμα αφιερωμένο στη δύναμη και την πολυπλοκότητα της γυναίκας;
Για μένα, το να διευθύνω ένα πρόγραμμα αφιερωμένο στη γυναίκα, και ιδιαίτερα να ερμηνεύω τη Συμφωνία αρ. 3 της Louise Farrenc λίγες μόλις ημέρες μετά την 8η Μαρτίου, έχει έναν βαθύ συμβολισμό. Η Farrenc δεν υπήρξε μόνο μια σπουδαία συνθέτρια, αλλά και μια γυναίκα που αγωνίστηκε έμπρακτα για την ισότητα: μετά από πολυετή προσωπική διεκδίκηση, έγινε η πρώτη γυναίκα καθηγήτρια στο Conservatoire de Paris που έλαβε τον ίδιο μισθό με τους άνδρες συναδέλφους της.
Από την άλλη, η Μήδεια, μέσα από τη συγκλονιστική μουσική του Georg Anton Benda, είναι μια μορφή που ενσαρκώνει την ένταση, την ευαλωτότητα και τη ριζική διεκδίκηση της ίδιας της φωνής.
Η συνύπαρξη αυτών των δύο έργων αποκαλύπτει δύο διαφορετικές αλλά βαθιά συνδεδεμένες διαστάσεις: τη γυναίκα που δημιουργεί και τη γυναίκα που εκφράζεται ως δραματικό σύμβολο. Διευθύνοντας αυτό το πρόγραμμα, νιώθω ότι συμμετέχω σε μια αφήγηση που δεν αφορά μόνο τη μουσική, αλλά και την ιστορική και υπαρξιακή διαδρομή των γυναικών – από τη σιωπή και τον αποκλεισμό, έως την παρουσία, τη δημιουργία και τη διεκδίκηση.
Οι γυναίκες μαέστροι δεν ήταν πάντα συνηθισμένη εικόνα στο πόντιουμ. Πιστεύετε ότι σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει πραγματικά ή υπάρχει ακόμη δρόμος προς την ισότητα στον χώρο της κλασικής μουσικής;
Σίγουρα, έχουν γίνει σημαντικά βήματα, αλλά η ισότητα δεν έχει επιτευχθεί πλήρως. Σήμερα οι γυναίκες μαέστροι είναι πιο ορατές και οι ευκαιρίες αυξάνονται, όμως εξακολουθεί να χρειάζεται επιμονή και αφοσίωση για να κερδίσεις την εμπιστοσύνη και τον σεβασμό σε ένα χώρο που ιστορικά ήταν ανδροκρατούμενος.
Για μένα προσωπικά, αυτό που με οδηγεί και μου δίνει κουράγιο είναι η αγάπη μου για τη μουσική και η μελέτη – αυτές οι δύο δυνάμεις με στηρίζουν κάθε φορά που βρίσκομαι στη θέση της μαέστρου, κι από εκεί αντλώ την έμπνευση που ευελπιστώ να μεταφέρω και στην ορχήστρα.
Η Μήδεια είναι μια μορφή γεμάτη ένταση, πάθος και αντιφάσεις. Ως γυναίκα καλλιτέχνις, βρίσκετε στοιχεία της που «μιλούν» και στη σύγχρονη εποχή;
Ως γυναίκα καλλιτέχνις, βρίσκω στη Μήδεια στοιχεία που συνεχίζουν να με συγκλονίζουν και να με οδηγούν στη δουλειά μου. Η ένταση, οι αντιφάσεις και η ακραία συναισθηματική της πορεία μου υπενθυμίζουν πόσο σημαντικό είναι να εκφράζουμε με αλήθεια τα συναισθήματα και τις εσωτερικές συγκρούσεις, και ταυτόχρονα ότι το κλείσιμο στον εαυτό δεν είναι η λύση· η επικοινωνία, τόσο μέσω της τέχνης όσο και ως άνθρωπος, είναι το μονοπάτι που μας δίνει νόημα και έμπνευση.
Ποια ήταν η στιγμή στη δική σας πορεία που νιώσατε ότι «ανήκετε» πραγματικά στον χώρο της μουσικής και ότι μπορείτε να διεκδικήσετε τη θέση σας χωρίς αμφιβολίες;
Η στιγμή που ένιωσα ότι πραγματικά «ανήκω» στον χώρο της μουσικής ήρθε όταν συνειδητοποίησα την πρόθεσή μου απέναντι στη μουσική. Όσο περισσότερο άκουγα συμφωνική μουσική – κάτι που ήταν καθημερινή συνήθεια από παιδάκι – τόσο περισσότερο μπήκα στη διαδικασία να φανταστώ πώς θα ήθελα να αποδώσω μια μουσική φράση, εάν ήμουν μαέστρος. Αμφιβολίες φυσικά υπάρχουν πάντα, όπως κι ο εσωτερικός διάλογος που με παρωθεί διαρκώς να προσπαθώ περισσότερο. Παρ’ όλα αυτά, η αγάπη μου για τη μουσική και η αφοσίωση στη μελέτη μου δίνουν τη δύναμη να δώσω πνοή στις μουσικές φράσεις και να τις μοιραστώ με τους μουσικούς της ορχήστρας και τους ακροατές.
Αν ένα νεαρό κορίτσι σάς έλεγε σήμερα ότι ονειρεύεται να γίνει μαέστρος, ποια συμβουλή θα της δίνατε — όχι μόνο για τη μουσική, αλλά και για τη ζωή;
Θα της έλεγα να κρατήσει ζωντανό τον ενθουσιασμό της – όχι μόνο για τη μουσική, αλλά και για ό,τι την κάνει να νιώθει αληθινά πλήρης. Η τεχνική και οι γνώσεις κατακτώνται με τον χρόνο, αλλά η αγάπη και η επιθυμία να εκφραστείς είναι η δύναμη που θα την οδηγήσει σε κάθε βήμα.
Θα της έλεγα επίσης να μη φοβηθεί τη δύναμή της και να μην προσπαθήσει να γίνει «σαν κάποιον άλλον» για να γίνει αποδεκτή. Η αυθεντικότητα είναι δύναμη.
Και τέλος, να μάθει να αντέχει, όχι με σκληρότητα, αλλά με συνείδηση του ποια είναι. Να μη μετράει την αξία της από τον αριθμό των ευκαιριών ή την αναγνώριση, αλλά από την αλήθεια της διαδρομής της. Κι όταν έρθουν οι απογοητεύσεις – που θα έρθουν – να αντλεί κουράγιο από τις μεγάλες πρωτοπόρους γυναίκες της ιστορίας. Έτσι, δε θα νιώσει ποτέ μόνη.
Διαβάστε επίσης
Σχετικά Άρθρα
Google News