Ο Στάνλει Κιούμπρικ θεεωρείται ευρέως ως ένας από τους καλύτερους και πιο σημαντικούς σκηνοθέτες όλων των εποχών. Γεννημένος στις 26 Ιουλίου 1928 στο Μπρονξ της Νέας Υόρκης, υπήρξε ένας από τους σκηνοθέτες που άφησαν ανεξίτηλο το στίγμα τους στον κινηματογράφο, κυρίως για τον τρόπο, με τον οποίο σκηνοθετούσε.
Βάσιζε τις ταινίες του σε βιβλία, σκηνοθετούσε με μεγάλη προσοχή και δημιούργησε αριστουργήματα, τα οποία έθεσαν γερά θεμέλια για το σύγχρονο σινεμά.
Αφορμής δοθείσης η επέτειος θανάτου του σκηνοθέτη, θυμηθήκαμε το έπος του, που τοποθετείται την ίδια εποχή.
Και δεν είναι άλλο από το αντιπολεμικό δράμα – σταθμό στην έβδομη τέχνη «Σταυροί στο μέτωπο» (1957).
Βασισμένη στο ομότιτλο βιβλίο του Χάμφρεϊ Κομπ (1935), η ταινία ξεδιπλώνει την ιστορία τριών Γάλλων στρατιωτών που επιλέγονται στην τύχη να εκτελεστούν για παραδειγματισμό επειδή το σύνταγμά τους αρνήθηκε να προχωρήσει στην κατάληψη μιας στρατηγικής θέσης των Γερμανών, στο γαλλικό μέτωπο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Με αίσθηση δικαίου, ο λοχαγός τους θα παλέψει να ανατρέψει την απόφαση κόντρα στη στρατοκρατική διαφθορά.
Ο Χάμφρεϊ Κομπ εμπνεύστηκε την ιστορία του βιβλίου από αληθινό γεγονός: την υπόθεση των δεκανέων Σουέιν, όταν το 1915, κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, με διαταγή του στρατηγού Ζερό Ρεβεγιάκ, τέσσερις Γάλλοι στρατιώτες εκτελέστηκαν για παραδειγματισμό, με τη δικαιολογία ότι παράκουσαν τις στρατιωτικές διαταγές.
Οι στρατιώτες αθωώθηκαν μετά θάνατον, το 1934, όμως η πρακτική της παραδειγματικής τιμωρίας και εκτέλεσης στον γαλλικό στρατό με την αιτιολογία της δειλίας αποτελούσε συνηθισμένη πρακτική στους στρατούς των συμμαχικών δυνάμεων κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με εξαίρεση τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Αυστραλία.
Το βιβλίο και η ταινία αναφέρονται σε αυτή την απάνθρωπη στρατιωτική πρακτική -ως παραδειγματισμό για τους υπόλοιπους που έπρεπε να μάχονται με αυτοθυσία-, η οποία έφτανε ως τη βαρβαρότητα. Βαθιά αντιμιλιταριστής, ο Κιούμπρικ πήρε το βιβλίο και το έκανε ένα αριστουργηματικό, αντιπολεμικό μανιφέστο.
«Κλεμμένη» σκηνή από τον Μυριβήλη;
Μία από τις πιο συγκλονιστικές σκηνές της ταινίας είναι η εκτέλεση των τριών στρατιωτών. Υπογράφοντας και το σενάριο, ο Κιούμπρικ προσθέτει ορισμένες λεπτομέρειες, που δεν βρίσκονται στο βιβλίο.
Επικεντρώνεται στους στρατιώτες που οδεύουν προς το απόσπασμα: των Φιλιπ Παρί, Μορίς Φερόλ και Πιερ Αρνό. Ο τελευταίος έχει τραυματιστεί σε καυγά στη φυλακή, ο Φερόλ κλαίει συνεχώς φτάνοντας στο χώρο της εκτέλεσης, ενώ ο Παρί μοιάζει ατάραχος.
Μία ίδια σκηνή έχει καταγραφεί στο αριστούργημα του Στρατή Μυριβήλη «Η Ζωή εν Τάφω», ένα από τα πλέον σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας με αναφορά στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Σε ένα από τα κεφάλαιά του αναφέρεται στην εκτέλεση τριών Ελλήνων στρατιωτών στο Μέτωπο της Μακεδονίας, οι οποίοι επέδειξαν δειλία στη μάχη ή λιποτάκτησαν. Ο πρώτος άρρωστος με τυφοειδή πυρετό μεταφέρεται υποβασταζόμενος, ο δεύτερος κλαίει συνεχώς και ο τρίτος… ψύχραιμος.
Σημειώνεται, ότι το βιβλίο του Μυριβήλη κυκλοφόρησε μία δεκαετία πριν από το «Σταυροί στο Μέτωπο» του Κομπ, ήτοι το 1924, και φαίνεται, ότι στην αντίστοιχη σκηνή η επιρροή του Κιούμπρικ είναι σχεδόν ξεκάθαρη.
Απαγορεύτηκε το 1975
Η ταινία θεωρήθηκε, ότι διέσυρε τον γαλλικό στρατό του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και η προβολή της απαγορεύτηκε στη Γαλλία για 18 χρόνια, μέχρι το 1975. Επίσης, για πολλά χρόνια παρέμενε απαγορευμένη τόσο στην Ελβετία, όσο και στην Ισπανία.
Παρά το γεγονός, ότι ήταν προγραμματισμένη η προβολή του στη Μπερλινάλε, οι Γερμανοί διοργανωτές την απέσυραν, προκειμένου να μην προσβληθούν οι Γάλλοι.
Δεν ήταν η πρώτη φορά που ο Κιούμπρικ έγινε στόχος λογοκρισίας, αρκεί να θυμηθεί κανείς το «Κουρδιστό Πορτοκάλι», που ένα χρόνο μετά την επίσημη κυκλοφορία του αποφασίστηκε η απαγόρευση της προβολής της στην Αγγλία.
Ο Κούμπρικ, απογοητευμένος από αυτή την προσπάθεια λογοκρισίας, απαγόρευσε ο ίδιος την προβολή της ταινίας του στην Αγγλία μέχρι το θάνατό του, δηλαδή σχεδόν για 27 χρόνια.
Ο ίδιος παρέμεινε ιδεολογικά και πολιτικά ανένταχτος, καυτηριάζοντας μέσα από τα έργα του τον Συντηρητισμό (Μπάρι Λίντον), τον Ναζισμό (Σταυροί στο μέτωπο), τον Φασισμό (Κουρδιστό Πορτοκάλι), τον Σοσιαλισμό (SOS Πεντάγωνο καλεί Μόσχα) και τον Καπιταλισμό (Η λάμψη).
Πάντως, οι ακριβείς πολιτικές του πεποιθήσεις έχουν παραμείνει ένα μυστήριο μέχρι σήμερα.
Ο Στάνλεϊ Κούμπρικ πέθανε στον ύπνο του από καρδιακή ανακοπή, στις 7 Μαρτίου 1999, λίγο πριν βγει στις αίθουσες το «κύκνειο άσμα» του «Μάτια Ερμητικά Κλειστά».
Είχε τρία παιδιά από τον τρίτο του γάμο με την Κριστιάν Κούμπρικ, με την οποία ήταν νυμφευμένος από το 1958.
Διαβάστε επίσης:
Είδαμε το «Ουδέν νεώτερον από το δυτικόν μέτωπον», ένα αριστούργημα για πολύ γερά στομάχια
Στέφανος Ξενάκης: Συνελήφθη ο γνωστός συγγραφέας για χρέη στο Δημόσιο
6 λόγοι που τα φετινά βραβεία Όσκαρ αναμένεται να γράψουν ιστορία
Σχετικά Άρθρα
Google News