Η ενδομητρίωση αποτελεί μία από τις συχνότερες αλλά και περισσότερο υποδιαγνωσμένες γυναικολογικές παθήσεις παγκοσμίως. Υπολογίζεται ότι επηρεάζει περίπου 1 στις 10 γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, ενώ σε πολλές περιπτώσεις η διάγνωση καθυστερεί για χρόνια.
του Μιχάλη Θεοδωρόπουλου
Ιδρυτή & CEO, KANNABIO
Για πολλές γυναίκες, η ενδομητρίωση δεν είναι μόνο ένας έντονος πόνος κατά την περίοδο. Είναι μια καθημερινή πραγματικότητα που επηρεάζει τον ύπνο, την εργασία, τη σεξουαλική ζωή, τη γονιμότητα, ακόμη και την ψυχική υγεία. Μελέτες δείχνουν ότι οι γυναίκες με ενδομητρίωση εμφανίζουν συχνότερα άγχος, καταθλιπτικά συμπτώματα και σημαντική μείωση της ποιότητας ζωής, ενώ δεν είναι λίγες εκείνες που χρειάζονται χρόνια μέχρι να λάβουν τη σωστή διάγνωση. Μέχρι να δοθεί απάντηση στα συμπτώματα, πολλές γυναίκες έχουν ήδη περάσει μια μακρά περίοδο με έντονο πυελικό πόνο, δυσμηνόρροια, κόπωση, γαστρεντερικές ενοχλήσεις ή ακόμη και προβλήματα γονιμότητας.
Αυτό που γνωρίζουμε σήμερα είναι ότι η ενδομητρίωση δεν είναι απλώς μια γυναικολογική πάθηση. Πρόκειται για μια πολύπλοκη, χρόνια και φλεγμονώδη νόσο, στην οποία συμμετέχουν μηχανισμοί νευροφλεγμονής, ανοσολογικής δυσλειτουργίας, αγγειογένεσης και κεντρικής ευαισθητοποίησης του νευρικού συστήματος. Με άλλα λόγια, ο πόνος της ενδομητρίωσης δεν οφείλεται μόνο στις ίδιες τις βλάβες. Σε αρκετές γυναίκες το νευρικό σύστημα «μαθαίνει» να παράγει πόνο, ακόμη και όταν οι βλάβες έχουν αφαιρεθεί χειρουργικά.
Τα τελευταία χρόνια οι ερευνητές μιλούν όλο και συχνότερα για τη λεγόμενη κεντρική ευαισθητοποίηση (central sensitization). Πρόκειται για μια κατάσταση κατά την οποία το νευρικό σύστημα γίνεται υπερευαίσθητο και συνεχίζει να “παράγει” πόνο ακόμη και όταν οι αρχικές βλάβες έχουν μειωθεί ή αφαιρεθεί. Η γνώση αυτή αλλάζει σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες προσεγγίζουν την ενδομητρίωση, μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον από τις ίδιες τις βλάβες προς τους μηχανισμούς που διατηρούν τον χρόνιο πόνο.
Αυτή η πολυπλοκότητα εξηγεί γιατί, παρά τη σημαντική πρόοδο της σύγχρονης γυναικολογίας, οι διαθέσιμες θεραπείες δεν προσφέρουν πάντα την επιθυμητή ανακούφιση. Οι ορμονικές θεραπείες μπορούν να μειώσουν τα συμπτώματα σε πολλές ασθενείς, δεν είναι όμως κατάλληλες για όλες, ιδιαίτερα όταν υπάρχει επιθυμία τεκνοποίησης ή εμφανίζονται ανεπιθύμητες ενέργειες. Αντίστοιχα, η χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να αφαιρέσει τις βλάβες, δεν εξαλείφει όμως πάντα τον χρόνιο πόνο, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις έχει ήδη εγκατασταθεί νευρική ευαισθητοποίηση.
Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, η διεθνής επιστημονική κοινότητα αναζητά νέες, πολυστοχικές προσεγγίσεις που δεν επικεντρώνονται μόνο σε έναν μηχανισμό της νόσου, αλλά σε ολόκληρο το βιολογικό της υπόβαθρο.
Το ενδοκανναβινοειδές σύστημα στο επίκεντρο της έρευνας
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ερευνητικά πεδία των τελευταίων ετών αφορά το ενδοκανναβινοειδές σύστημα (Endocannabinoid System – ECS), ένα εκτεταμένο δίκτυο υποδοχέων, ενδογενών κανναβινοειδών και ενζύμων που συμμετέχει στη διατήρηση της ομοιόστασης του οργανισμού.
Το ECS εμπλέκεται στη ρύθμιση του πόνου, της φλεγμονής, της ανοσολογικής απόκρισης, του ύπνου, της διάθεσης και της αντίληψης του στρες – δηλαδή σε πολλές από τις βιολογικές διεργασίες που φαίνεται να διαταράσσονται στην ενδομητρίωση.
Τα τελευταία χρόνια, αρκετές μελέτες υποδεικνύουν ότι γυναίκες με ενδομητρίωση ενδέχεται να εμφανίζουν διαταραχές στη λειτουργία αυτού του συστήματος, γεγονός που έχει οδηγήσει τους ερευνητές να εξετάσουν κατά πόσο η τροποποίησή του θα μπορούσε να επηρεάσει ορισμένους από τους μηχανισμούς της νόσου.
Η επιστήμη δεν υποστηρίζει ότι τα κανναβινοειδή «θεραπεύουν» την ενδομητρίωση. Η πραγματική ερευνητική συζήτηση αφορά το κατά πόσο μπορούν να συμβάλουν στη ρύθμιση του χρόνιου πόνου, της νευροφλεγμονής, της διαταραχής του ύπνου και άλλων νευρολογικών συμπτωμάτων που επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα των γυναικών.
Αυτό ακριβώς είναι που κάνει τα κανναβινοειδή τόσο ενδιαφέροντα για την έρευνα. Σε αντίθεση με πολλά φαρμακευτικά μόρια που στοχεύουν έναν μόνο υποδοχέα ή έναν μόνο μηχανισμό, τα φυτοκανναβινοειδή φαίνεται να αλληλεπιδρούν με ένα ολόκληρο δίκτυο βιολογικών οδών που σχετίζονται με τον πόνο, τη φλεγμονή, τη διάθεση και τον ύπνο. Σε μια τόσο πολύπλοκη νόσο όπως η ενδομητρίωση, αυτή η πολυστοχική προσέγγιση αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους που η διεθνής ερευνητική κοινότητα συνεχίζει να επενδύει στη μελέτη τους.
Γιατί η CBD βρίσκεται στο επίκεντρο
Η κανναβιδιόλη (CBD) είναι σήμερα το περισσότερο μελετημένο μη ψυχοδραστικό κανναβινοειδές. Αυτό που την κάνει ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι ότι δεν δρα μέσω ενός μόνο μηχανισμού. Αντίθετα, φαίνεται να αλληλεπιδρά με πολλαπλές βιολογικές οδούς που σχετίζονται με την ενδομητρίωση.
Πειραματικές μελέτες δείχνουν ότι μπορεί να επηρεάζει τους υποδοχείς TRPV1 και TRPV2, οι οποίοι συμμετέχουν στη μετάδοση του πόνου, να ενισχύει τα επίπεδα της ανανδαμίδης μέσω αναστολής του ενζύμου FAAH, να αλληλεπιδρά με τον σεροτονινεργικό υποδοχέα 5-HT1A, που σχετίζεται με το άγχος και τη διάθεση, καθώς και να επηρεάζει μηχανισμούς που συμμετέχουν στη φλεγμονή, τη νευροανοσολογία και την αγγειογένεση.
Αυτή η πολυστοχική δράση είναι ίσως ο σημαντικότερος λόγος για τον οποίο η CBD προσελκύει τόσο έντονο επιστημονικό ενδιαφέρον στη γυναικεία υγεία. Δεν στοχεύει σε έναν μόνο μηχανισμό, αλλά σε ένα δίκτυο βιολογικών διεργασιών που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.
Η νέα γενιά των κανναβινοειδών
Ταυτόχρονα, η έρευνα δεν περιορίζεται πλέον μόνο στη CBD.
Τα τελευταία χρόνια αυξάνεται το ενδιαφέρον για τα λεγόμενα ελάσσονα κανναβινοειδή, όπως η CBG, η CBDA, η CBN, η CBC και η CBDV.
Κάθε ένα από αυτά φαίνεται να διαθέτει διαφορετικό φαρμακολογικό προφίλ και να αλληλεπιδρά με διαφορετικούς μοριακούς στόχους. Η CBG διερευνάται για τον πιθανό ρόλο της στη νευροφλεγμονή και τη ρύθμιση της φλεγμονώδους απόκρισης. Η CBDA έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον λόγω της δράσης της στον υποδοχέα 5-HT1A και της πιθανής συμμετοχής της σε μηχανισμούς ναυτίας και φλεγμονής. Η CBC και η CBN μελετώνται για τη συμμετοχή τους σε μηχανισμούς πόνου και νευροβιολογίας, ενώ η CBDV βρίσκεται στο επίκεντρο ερευνών που αφορούν νευρολογικές διαταραχές.
Δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή κλινικά δεδομένα που να επιτρέπουν θεραπευτικά συμπεράσματα για τα περισσότερα από αυτά τα μόρια. Ωστόσο, η αυξανόμενη ερευνητική δραστηριότητα δείχνει ότι η επιστήμη μετακινείται από τη λογική ενός μόνο κανναβινοειδούς προς μια πιο σύνθετη προσέγγιση, όπου διαφορετικά φυτοκανναβινοειδή ενδέχεται να έχουν συμπληρωματικούς ή συνεργιστικούς ρόλους. Η επιστήμη περνά πλέον από την εποχή του ενός κανναβινοειδούς στην εποχή των συνδυασμών. Η προσέγγιση αυτή, γνωστή ως entourage effect, αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο ενεργά πεδία έρευνας στα φυτοκανναβινοειδή, αν και απαιτείται ακόμη σημαντική κλινική τεκμηρίωση.
Η επόμενη ημέρα της έρευνας
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της σύγχρονης επιστήμης είναι ότι πλέον επιχειρεί να απαντήσει στα ερωτήματα με κλινικές μελέτες και όχι με υποθέσεις.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ENDOCAN-1, μια τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη κλινική μελέτη που διεξάγεται στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου και εξετάζει κατά πόσο η CBD μπορεί να συμβάλει στη διαχείριση του πόνου που σχετίζεται με την ενδομητρίωση. Τα αποτελέσματα της μελέτης αναμένονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς ενδέχεται να προσφέρουν σημαντικά στοιχεία για τον ρόλο της CBD σε μια νόσο που επηρεάζει εκατομμύρια γυναίκες παγκοσμίως.
Ίσως η σημαντικότερη αλλαγή της τελευταίας δεκαετίας να μην αφορά τα ίδια τα κανναβινοειδή, αλλά τον τρόπο με τον οποίο η επιστήμη προσεγγίζει τη γυναικεία υγεία. Η ενδομητρίωση δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως μια απλή γυναικολογική πάθηση, αλλά ως μια σύνθετη χρόνια νόσος που απαιτεί εξατομικευμένη, πολυπαραγοντική προσέγγιση.
Με αφορμή τα 10 χρόνια της KANNABIO, η εταιρεία συνεχίζει να επενδύει στην επιστημονική ενημέρωση για τα κανναβινοειδή, στηρίζοντας την υπεύθυνη διάδοση της γνώσης γύρω από τη γυναικεία υγεία και τις σύγχρονες εξελίξεις της έρευνας.
Σχετικά Άρθρα
Google News